स्वच्छ व पारदर्शी कारभारासाठी राज्यात ओळखले जाणारे, तळमळीने कार्य करणारे लोकाभिमुख अन् लोकप्रिय नेते आर. आर. पाटील यांच्या नावाची ग्रामीण योजना सध्याच्या सरकारने गुंडाळली आहे. नवीन योजनेत विलीनिकरणानंतर ‘आरआर (आबा) पाटील सुंदर गाव पुरस्कार’ योजना बंद पडली आहे. नव्याने सुरू केलेली योजना जुन्यापेक्षा मोठी आहे, कारण 250 कोटी रुपयांपेक्षा जास्त रक्कम विविध स्तरांवर पुरस्कारांच्या स्वरूपात वितरित केली जाईल, असा दावा सरकारकडून केला जात आहे. “गेल्या वर्षापासून जुन्या योजनेअंतर्गत पुरस्कार दिले जात नव्हते. त्यामुळे दोन योजनांचे एकत्रिकरण करण्याचा निर्णय घेण्यात आला”, असे एका अधिकाऱ्याने सांगितले.
आबांचे माजी सहकारी अजित पवार उपमुख्यमंत्री
विद्यमान योजनेसारखीच एक नवीन योजना सुरू केल्यामुळे भाजप नेतृत्त्वाखालील सरकारने राज्याचे माजी उपमुख्यमंत्री आर. आर. पाटील यांच्या नावावर असलेली योजनाच बंद केली आहे. सरकारने सध्याच्या ‘आरआर (आबा) पाटील सुंदर गाव पुरस्कार’ योजनेचे नुकत्याच सुरू झालेल्या मुख्यमंत्री समृद्ध पंचायतराज अभियानात विलीनीकरण करण्याचा निर्णय घेतला आहे. विशेष म्हणजे, दिवंगत आर. आर. पाटील यांचे माजी सहकारी अजित पवार सध्याच्या सरकारमध्ये उपमुख्यमंत्री आहेत. फेब्रुवारी 2015मध्ये दोन्ही राष्ट्रवादी काँग्रेस एकत्र असताना पाटील यांचे निधन झाले आणि तोपर्यंत त्यांनी अजित पवारांशी सौहार्दपूर्ण संबंध ठेवले होते. तथापि, अजित पवारांच्या सत्ताधारी राष्ट्रवादीने या विकासाला विरोध न करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
आमदार रोहित पाटील मुख्यमंत्र्यांना पत्र लिहिणार
दोन्ही योजना एकसारख्याच स्वरूपाच्या आहेत आणि म्हणूनच विलीनीकरणाचा निर्णय घेण्यात आला आहे, असा दावा सरकारने केला आहे. तथापि, पाटील यांचे पुत्र, आमदार रोहित पाटील या निर्णयाविरुद्ध मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांना पत्र लिहिणार आहेत. ते म्हणाले की “माझ्या वडिलांच्या नावावर असलेली योजना बंद करण्याचा निर्णय मला कळला आहे. ग्रामीण विकासाच्या क्षेत्रात दिलेल्या योगदानामुळे माझ्या वडिलांचे नाव देण्यात आले होते. सध्याच्या सरकारच्या नव्या निर्णयामागील नेमके कारण मला माहित नाही. मी याबद्दल मुख्यमंत्र्यांना लिहिणार असून त्याला प्रतिसाद मिळेल, अशी आशा आहे.”
आबांच्या ‘अमूल्य योगदानाला’ आदरांजली
2016 मध्ये, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या नेतृत्त्वाखालील तत्कालीन सरकारने स्मार्ट व्हिलेज योजना सुरू केली, ज्याअंतर्गत विविध क्षेत्रात पर्यावरणपूरक उद्दिष्टे साध्य करणाऱ्या गावांना आर्थिक बक्षिसे देण्यात येणार होती. मार्च 2020मध्ये, मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्त्वाखालील तत्कालीन महाविकास आघाडी सरकारने ग्रामीण विकासाच्या क्षेत्रात त्यांच्या ‘अमूल्य योगदानाला’ आदरांजली म्हणून या योजनेचे नाव आर. आर. पाटील यांच्या नावावर ठेवले. ग्रामीण महाराष्ट्रासाठी सुरू केलेल्या दोन सर्वात लोकप्रिय आणि प्रभावी योजनांचे नेतृत्त्व पाटील यांनी केले. 2000-01मध्ये, राज्याचे ग्रामीण विकास मंत्री म्हणून, पाटील यांनी संत गाडगे बाबा ग्राम स्वच्छता अभियान सुरू केले आणि 2007मध्ये राज्याचे उपमुख्यमंत्री आणि गृहमंत्री म्हणून त्यांनी महात्मा गांधी तंटामुक्त गाव अभियान सुरू केले.
ग्रामीण विकास विभागाने जारी केला GR
ऑगस्ट 2025मध्ये, महाराष्ट्र सरकारने नवीन मुख्यमंत्री समृद्ध पंचायतराज अभियान सुरू केले, जे आधीच अस्तित्त्वात असलेल्या स्मार्ट व्हिलेज कार्यक्रमाप्रमाणेच आहे, ज्याअंतर्गत विविध ग्रामपंचायतींना शाश्वत उद्दिष्टे साध्य करण्यासाठी पुरस्कार दिले जातील. 29 सप्टेंबर 2025 रोजी, ग्रामीण विकास विभागाने एक सरकारी निर्णयाचे परिपत्रक (GR) जारी करून पाटील यांच्या नावावर असलेल्या योजनेचे अस्तित्त्व संपुष्टात आणण्याची घोषणा केली, कारण नवीन आणि जुन्या दोन्ही योजना एकाच स्वरूपाच्या आहेत. आता दोन्ही योजना एकत्रित झाल्या आहेत.
