आजच्या डिजिटल युगात करमणुकीची व्याख्या पूर्णपणे बदलली आहे. एकेकाळी आपण फक्त चित्रपट किंवा टीव्हीवरील कलाकारांना ‘सेलिब्रिटी’ मानत होतो, पण आज सोशल मीडियाच्या क्रांतीमुळे ‘सेलिब्रिटी व्लॉगर्स’ आणि ‘इन्फ्लुएंसर्स’ (Influencers) नावाचा एक नवा वर्ग उदयाला आला आहे. स्मार्टफोन आणि स्वस्त इंटरनेटमुळे हे लोक आज घराघरात पोहोचले आहेत. व्लॉगिंग (Vlogging) म्हणजे ‘व्हिडिओ ब्लॉगिंग’. जेव्हा एखादी व्यक्ती आपल्या दैनंदिन जीवनातील प्रसंग, प्रवास, विचार किंवा एखादे कौशल्य व्हिडिओच्या माध्यमातून मांडते, तेव्हा त्याला ‘व्लॉग’ म्हटले जाते. युट्यूब (YouTube), इंस्टाग्राम (Instagram) आणि फेसबुक यांसारख्या प्लॅटफॉर्ममुळे सामान्य माणसालाही आपले टॅलेंट जगासमोर आणण्याची संधी मिळाली आहे. एखादा इन्फ्लुएंसर जेव्हा एखाद्या वस्तूचा किंवा विचाराचा पुरस्कार करतो, तेव्हा त्याचे लाखो फॉलोअर्स त्यावर विश्वास ठेवतात. याचे मुख्य कारण म्हणजे ‘रिलेटेबिलिटी’ (Relatability). मोठ्या पडद्यावरील नट-नट्यांपेक्षा हे व्लॉगर्स आपल्याला आपल्यातीलच एक वाटतात. त्यांच्या बोलण्याची पद्धत, त्यांचे राहणीमान आणि त्यांच्या आयुष्यातील संघर्ष सामान्य माणसाला जवळचा वाटतो.
इन्फ्लुएंसर्सचे काही प्रमुख प्रकार:
लाईफस्टाईल व्लॉगर्स: जे स्वतःच्या रोजच्या आयुष्याबद्दल सांगतात.
ट्रॅव्हल व्लॉगर्स: जे जगातील विविध ठिकाणांची सफर घडवून आणतात.
टेक इन्फ्लुएंसर्स: जे नवीन गॅजेट्स आणि मोबाईलचे रिव्ह्यू देतात.
फूड व्लॉगर्स: जे विविध खाद्यपदार्थांची आणि हॉटेलची माहिती देतात.
आज व्लॉगिंग हे केवळ छंद उरले नसून ते एक उत्तम करिअर बनले आहे. ‘ब्रँड कोलाबोरेशन’, ‘स्पॉन्सरशिप’ आणि युट्यूबच्या जाहिरातींच्या माध्यमातून हे इन्फ्लुएंसर्स महिन्याला लाखो रुपये कमावतात. अनेक तरुण आता पारंपरिक नोकऱ्या सोडून ‘कंटेंट क्रिएटर’ म्हणून स्वतःची ओळख निर्माण करत आहेत. इन्फ्लुएंसर्सचा समाजावर, विशेषतः तरुण पिढीवर मोठा प्रभाव असतो. त्यामुळे त्यांनी दिलेली माहिती किती सत्य आहे, याची शहानिशा करणे गरजेचे असते. चुकीच्या गोष्टींचे प्रमोशन केल्यास त्याचे गंभीर परिणाम होऊ शकतात. म्हणून, एका यशस्वी इन्फ्लुएंसरकडे केवळ ‘फॉलोअर्स’ असून चालत नाही, तर त्याच्याकडे ‘विश्वसनीयता’ असणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
सेलिब्रिटी व्लॉगर्सनी मनोरंजनाचे लोकशाहीकरण केले आहे. त्यांनी सिद्ध केले आहे की, जर तुमच्याकडे कल्पकता आणि सातत्य असेल, तर तुम्हाला प्रसिद्धी मिळवण्यासाठी कोणत्याही मोठ्या स्टुडिओची गरज नाही. मात्र, या झगमगाटी दुनियेत वावरताना आपली मूळ ओळख जपून ठेवणे आणि प्रेक्षकांना दर्जेदार व सकारात्मक माहिती देणे, हेच खऱ्या इन्फ्लुएंसरचे लक्षण आहे. डिजिटल युगातील हे वारे आगामी काळात अधिक वेगाने वाहणार आहेत, यात शंका नाही! व्लॉगिंगच्या या प्रवाहात आता सीमारेषा धूसर झाल्या आहेत. जिथे सामान्य माणूस सेलिब्रिटी बनण्याचा प्रयत्न करतोय, तिथे प्रस्थापित सेलिब्रिटी ‘सामान्य’ किंवा ‘सहज’ दिसण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
व्लॉगिंगचा नवा ट्रेंड: पडद्यावरील तारे आता आपल्या मोबाईल स्क्रीनवर
मनोरंजनविश्वात सध्या एक मोठी क्रांती पाहायला मिळत आहे. एकेकाळी चित्रपटगृहातील रुपेरी पडद्यावर किंवा टीव्हीच्या चौकटीत दिसणारे कलाकार आता चक्क आपल्या हातातील मोबाईलमध्ये ‘व्लॉग्स’च्या माध्यमातून दररोज भेटत आहेत. फराह खान, भारती सिंग, अर्चना पूरण सिंग यांसारख्या दिग्गज व्यक्तींनी स्वतःचे युट्यूब चॅनल्स सुरू करून एक वेगळीच ओळख निर्माण केली आहे.
सेलिब्रिटी आणि व्लॉगिंग: पडद्यामागचे जग
सामान्यतः प्रेक्षकांना कलाकारांचे ग्लॅमरस आयुष्य माहिती असते, पण त्यांच्या पडद्यामागच्या आयुष्याबद्दल नेहमीच उत्सुकता असते. फराह खान जेव्हा तिच्या व्लॉगमध्ये जेवणाच्या डब्यावरून होणारी मज्जा दाखवते किंवा अर्चना पूरण सिंग ‘द कपिल शर्मा शो’च्या सेटवरील किस्से शेअर करते, तेव्हा प्रेक्षकांना त्यामध्ये एक प्रकारचा जिवंतपणा जाणवतो. हे कलाकार आता केवळ स्क्रिप्टेड संवाद फेकत नाहीत, तर ते त्यांच्या घरातल्या बागेत काय चालले आहे, ते सुट्ट्या कुठे घालवत आहेत किंवा त्यांच्या स्वयंपाकघरात काय शिजत आहे, हे थेट चाहत्यांना दाखवत आहेत. यामुळे सेलिब्रिटी आणि फॅन्स यांच्यातील अंतर कमी झाले आहे.
सामान्य माणसांची ‘डिजिटल’ झेप
दुसरीकडे, सामान्यांमधील असामान्य कलागुणांना व्लॉगिंगने मोठी संधी दिली आहे. विशेषतः ट्रॅव्हल (Travel) आणि लाईफस्टाईल (Lifestyle) व्लॉग्सना सध्या प्रचंड मागणी आहे. एखाद्या छोट्या गावातला तरुण जेव्हा आपल्या शेतातील कामे किंवा गावाची जत्रा व्लॉगद्वारे जगाला दाखवतो, तेव्हा त्याला लाखो व्ह्यूज मिळतात. कोकणातील निसर्ग असो, हिमालयातील कडाक्याची थंडी असो किंवा रोजच्या धकाधकीच्या जीवनातील साधे सुख-दुःख; सामान्य व्लॉगर्सनी ‘रिअॅलिटी’ लोकांसमोर मांडली आहे. त्यांच्याकडे कोणतीही मोठी प्रोडक्शन टीम नसते, तरीही त्यांच्या साधेपणामुळे लोक त्यांच्याशी जोडले जातात.
‘दुसऱ्यांच्या आयुष्यात डोकवणे’ ही मानवी प्रवृत्ती
आपल्याला इतरांच्या आयुष्यात काय चालले आहे, हे जाणून घेण्याची नैसर्गिक ओढ असते. मानसशास्त्रीय भाषेत सांगायचे तर, व्लॉगिंग ही याच मानवी प्रवृत्तीला दिलेली एक डिजिटल जोड आहे.
कुतूहल: समोरची व्यक्ती अडचणींना कशी सामोरी जाते?
प्रेरणा: एखादा व्लॉगर शून्यातून विश्व कसे निर्माण करतो?
करमणूक: प्रवासाचे व्लॉग्स पाहून घराबाहेर न पडताही जगाची सफर घडते.
या सर्व गोष्टींमुळे प्रेक्षक तासन्तास हे व्हिडिओ पाहण्यात गुंतलेले असतात.
निष्कर्ष
आज ‘कंटेंट’ हाच राजा आहे. मग तो एखादा मोठा सुपरस्टार असो किंवा साध्या खेड्यातला तरुण, ज्याचा कंटेंट लोकांना भावतो, तोच डिजिटल जगात टिकतो. व्लॉगिंगमुळे प्रत्येकाला आपले विचार आणि जीवनशैली मांडण्यासाठी एक खुले व्यासपीठ मिळाले आहे. हे डिजिटल जग आपल्याला सांगते की, शेवटी आपण सर्वजण एकमेकांशी जोडले गेलो आहोत आणि प्रत्येकाच्या आयुष्यात सांगण्यासारखी एक गोष्ट नक्कीच आहे.
(लेखक मनिषा रेगे ज्येष्ठ पत्रकार आहेत.)
