गेल्या काही वर्षांत शेअर बाजाराची वाढलेली क्रेझ आता काहीशी ओसरताना दिसत आहे. आर्थिक वर्ष २०२५-२६ मध्ये भारतीय शेअर बाजारातून (एनएसई) तब्बल ३५ लाख सक्रिय गुंतवणूकदारांनी आपली पाठ फिरवली आहे. नॅशनल स्टॉक एक्स्चेंजसाठी हा आतापर्यंतचा सर्वात मोठा धक्का ठरला असून, यामुळे गुंतवणूक क्षेत्रात मोठी खळबळ उडाली आहे. कोरोना काळानंतर शेअर बाजारात येणाऱ्या नव्या गुंतवणूकदारांची लाट आली होती. मात्र, नुकत्याच संपलेल्या आर्थिक वर्षात हे चित्र पूर्णपणे बदललेले दिसते. ट्रेडिंगमध्ये सक्रिय असलेल्या गुंतवणूकदारांच्या संख्येत विक्रमी घट झाली आहे. विशेष म्हणजे, ज्या कंपन्यांनी शेअर बाजार घराघरात पोहोचवला, त्याच दिग्गज ब्रोकर्सना याचा मोठा फटका बसला आहे.
या दिग्गज कंपन्यांना बसला फटका
गुंतवणूकदार कमी होण्याच्या या शर्यतीत देशातील आघाडीचे डिस्काउंट ब्रोकर्स सर्वात पुढे आहेत-
- झेरोधा: रिटेल ट्रेडिंगमधील सर्वात मोठे नाव असलेल्या झेरोधाच्या सक्रिय ग्राहकांमध्ये मोठी घट झाली आहे.
- एंजेल वन: वेगाने वाढणाऱ्या या प्लॅटफॉर्मलाही गुंतवणूकदारांच्या एक्झिटचा फटका बसला आहे.
- अपस्टॉक्स: याही कंपनीच्या ग्राहकसंख्येत लक्षणीय घसरण नोंदवण्यात आली आहे.
गुंतवणूकदार मागे का हटत आहेत?
तज्ज्ञांच्या मते, या मोठ्या घसरणीमागे काही प्रमुख कारणे असू शकतात:
१. बाजारातील अस्थिरता: शेअर बाजारात होणाऱ्या सततच्या चढ-उतारामुळे नवीन गुंतवणूकदारांनी सावध पवित्रा घेतला आहे.
२. सेबीचे कडक नियम: फ्युचर्स आणि ऑप्शन्स (एफअँडओ) मधील ट्रेडिंगबाबत ‘सेबी’ने आणलेल्या कडक नियमांमुळे अनेक छोटे गुंतवणूकदार ट्रेडिंगपासून दूर झाले आहेत.
३. नफ्यात घट: सट्टेबाजी किंवा झटपट पैसे कमावण्याच्या नादात अनेकांना नुकसान सोसावे लागल्याने त्यांनी मार्केटमधून बाहेर पडणे पसंत केले आहे.
याचा परिणाम काय होणार?
एकाच वर्षात ३५ लाख गुंतवणूकदारांनी ट्रेडिंग सोडणे, हे बाजारातील ‘लिक्विडिटी’साठी चांगले संकेत नाहीत. यामुळे ब्रोकरेज कंपन्यांच्या उत्पन्नावर परिणाम होणार असून, आगामी काळात हे ब्रोकर्स नवीन ग्राहकांना आकर्षित करण्यासाठी कोणत्या नव्या योजना आणतात, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. एकूणच, शेअर बाजारात केवळ ‘एंट्री’ महत्त्वाची नाही, तर तिथे टिकून राहण्यासाठी संयम आणि अभ्यासाची गरज असते, हेच या आकडेवारीवरून स्पष्ट होत आहे.
शेअर बाजारात विदेशी गुंतवणूकदारांकडून आनंदाची बातमी; ‘एफआयआय’कडून ६७२ कोटींची गुंतवणूक!
भारतीय शेअर बाजारात गेल्या काही दिवसांपासून सुरू असलेल्या अनिश्चिततेच्या वातावरणात बुधवारी ‘विदेशी संस्थागत गुंतवणूकदारांनी’ (एफआयआ) पुन्हा एकदा खरेदीचा कल दाखवल्याने गुंतवणूकदारांना मोठा दिलासा मिळाला आहे. ताज्या आकडेवारीनुसार, विदेशी गुंतवणूकदारांनी बाजारात निव्वळ खरेदीदार म्हणून पुनरागमन केले आहे, तर देशांतर्गत गुंतवणूकदारांनी नफावसुलीवर भर दिल्याचे दिसून येत आहे. शेअर बाजारातील बुधवारच्या सत्रात दोन प्रमुख गुंतवणूकदार गटांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची ठरली. विदेशी संस्थागत गुंतवणूकदारांनी बाजारात ६७२ कोटी रुपयांची निव्वळ खरेदी केली. गेल्या काही सत्रांतील विक्रीच्या सत्रानंतर ही गुंतवणूक बाजारासाठी ‘बूस्टर’ मानली जात आहे. याउलट, देशांतर्गत संस्थागत गुंतवणूकदारांनी (डीआयआय) विक्रीचा पवित्रा घेतला असून, त्यांनी बाजारातून सुमारे ५६८ कोटी रुपये काढून घेतले आहेत.
बाजारासाठी ‘मिश्र संकेत’
एफआयआयकडून आलेली गुंतवणूक सकारात्मक असली, तरी डीआयआयकडून झालेल्या विक्रीमुळे बाजारात संमिश्र वातावरण पाहायला मिळाले. विदेशी गुंतवणूकदारांचा खरेदीकडे कल असणे हे जागतिक पातळीवर भारतीय बाजाराप्रती असलेला विश्वास दर्शवते. मात्र, देशांतर्गत गुंतवणूकदारांनी उच्च पातळीवर नफा वसुली केल्यामुळे निर्देशांकात मोठी झेप घेण्यास मर्यादा आल्या.
या घडामोडींचे महत्त्व
- बाजारातील तरलता (लिक्वीडिटी): एफआयआयच्या पुनरागमनामुळे बाजारातील रोकड सुलभता वाढण्यास मदत होईल. विशेषतः मोठ्या कंपन्यांच्या (ब्ल्यू चीप स्टॉक) शेअर्समध्ये यामुळे स्थिरता येण्याची शक्यता आहे.
- जागतिक परिणाम: अमेरिकन फेडरल रिझर्व्हची धोरणे आणि जागतिक आर्थिक घडामोडींच्या पार्श्वभूमीवर, विदेशी गुंतवणूकदारांनी भारतीय बाजारात दाखवलेली ही सक्रियता सकारात्मक संकेत मानली जात आहे.
- क्षेत्रीय हालचाल: बुधवारी गुंतवणुकीचा ओघ प्रामुख्याने बँकिंग, आयटी आणि ऑटोमोबाईल क्षेत्रातील निवडक शेअर्समध्ये अधिक राहिल्याचे तज्ज्ञांचे निरीक्षण आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी पुढील कल
बाजार तज्ज्ञांच्या मते, एफआयआयची ही खरेदी आगामी काळात कायम राहिल्यास निफ्टी आणि सेन्सेक्समध्ये पुन्हा एकदा तेजी पाहायला मिळू शकते. मात्र, कच्च्या तेलाच्या किमती आणि डॉलरच्या तुलनेत रुपयाची चाल याकडे गुंतवणूकदारांनी लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे. एकूणच, बुधवारच्या सत्राने हे सिद्ध केले आहे की, जागतिक गुंतवणूकदार भारतीय अर्थव्यवस्थेवर विश्वास व्यक्त करत आहेत. ६७२ कोटींची एफआयआय खरेदी आणि ५६८ कोटींची डीआयआय विक्री ही बुधवारच्या दिवसाची सर्वात मोठी ठळक बातमी ठरली आहे.
(लेखक विक्रांत पाटील ज्येष्ठ पत्रकार आणि आर्थिक गुंतवणुकीविषयक अभ्यासक आहेत.)
