इराण आणि अमेरिका यांच्यातील संघर्ष आता एका निर्णायक वळणावर येऊन पोहोचला आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प युद्धाच्या ओझ्यातून बाहेर पडण्यासाठी कोणत्याही कराराशिवाय ‘विजयाची घोषणा’ करण्याच्या तयारीत असल्याचे संकेत मिळत आहेत. अमेरिका ‘एक्झिट’ रणनीतीनुसार, लवकरच विजयाची घोषणा करण्याची शक्यता आहे. व्हाईट हाऊस सध्या सुरू असलेल्या युद्धाला एक आर्थिक आणि लष्करी ‘ओझे’ मानत आहे. त्यामुळे, इराणशी कोणताही अणूकरार न करताही अमेरिका स्वतःचा विजय घोषित करण्याची शक्यता आहे.
अमेरिकन गुप्तचर संस्था सीआयए सध्या यावर काम करत आहे की, जर अमेरिकेने एकतर्फी विजय घोषित केला, तर इराणची त्यावर काय प्रतिक्रिया असेल? जागतिक स्तरावर नाचक्की टाळण्यासाठी अमेरिका सध्या सावध पावले उचलत आहे. अमेरिका युद्धातून सन्मानजनक बाहेर पडण्याचा मार्ग शोधत असली, तरी जमिनीवर मात्र इराणची आर्थिक स्थिती खालावली असून लष्करी तणाव दिवसेंदिवस वाढत आहे.
ट्रम्प यांचा इशारा आणि दीर्घकालीन नाकेबंदी
- “शहाणे व्हा” – ट्रम्प: राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी इराणला कडक शब्दांत ताकीद दिली आहे. रखडलेल्या चर्चेच्या पार्श्वभूमीवर त्यांनी म्हटले आहे की, “इराणने आता शहाणपणाने वागण्याची वेळ आली आहे.”
- नौदल नाकेबंदी: ट्रम्प यांनी इराणवर दीर्घकालीन नाकेबंदी (ब्लॉकेड) करण्याचे आदेश दिले आहेत. यामुळे इराणच्या व्यापारी हालचालींवर मर्यादा आल्या आहेत.
इराणचे प्रत्त्युत्तर: लष्करी आणि सायबर आक्रमकता
- लष्करी इशारा: अमेरिकेकडून इराणशी संबंधित जहाजे जप्त केली जात असल्याने, इराणने ‘अभूतपूर्व लष्करी कारवाई’ करण्याची धमकी दिली आहे.
- सायबर हल्ला: इराणी हॅकर्सनी अमेरिकेच्या साधारण २,००० मरीन सैनिकांचा गोपनीय डेटा लीक करून नवीन ‘सायबर युद्ध’ छेडले आहे.
इराणमधील अंतर्गत परिस्थिती आणि आर्थिक संकट
- कोसळलेले चलन: अमेरिकेच्या नौदल नाकेबंदीमुळे इराणचा ‘रियाल’ विक्रमी नीचांकी पातळीवर पोहोचला आहे. सध्या १ अमेरिकन डॉलरचे मूल्य तब्बल १८ लाख इराणी रियाल इतके झाले आहे.
- दडपशाही आणि फाशी: संयुक्त राष्ट्रांच्या अहवालानुसार, या युद्धाच्या सुरुवातीपासून इराणमध्ये किमान २१ जणांना फाशी देण्यात आली असून ४,०००हून अधिक लोकांना अटक करण्यात आली आहे.
जागतिक प्रतिसाद आणि भारताची भूमिका
- भारताकडून निषेध: भारताने संयुक्त राष्ट्रात हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील व्यापारी जहाजांवर होणाऱ्या हल्ल्यांचा तीव्र निषेध केला आहे. भारताने या कृतींना ‘दुर्दैवी’ संबोधून आंतरराष्ट्रीय जलमार्गावरील सुरक्षा पुनर्संचयित करण्याचे आवाहन केले आहे.
- युक्रेनचा मुद्दा: दरम्यान, युक्रेनने रशियाच्या ताब्यातील प्रदेशातून धान्य वाहून नेणाऱ्या ‘पॅनोरमिटिस’ जहाजाला जप्त करण्याची मागणी इस्रायलकडे केली आहे.
