इराणचे सर्वोच्च नेते अली खामेनी यांचे पुत्र मोजतबा खामेनी यांचे फोटो अचानक ‘शहीद’ पोस्टर्सवर झळकल्याने इराणच्या राजकारणात मोठी खळबळ उडाली आहे. सहसा अशी पोस्टर्स युद्धात बलिदान देणाऱ्या सैनिकांसाठी किंवा अत्यंत महत्त्वाच्या दिवंगत नेत्यांसाठी वापरली जातात. मोजतबा जिवंत असतानाही त्यांचा फोटो अशाप्रकारे सार्वजनिक ठिकाणी लावण्यात आल्याने, ते आता अधिकृतपणे सत्तेच्या केंद्रस्थानी येत असल्याचे संकेत मानले जात आहेत. यामुळे अली खामेनी यांच्यानंतर इराणची धुरा मोजतबा यांच्याकडे जाहीरपणे जाणार का, या गूढ चर्चेला अधिक बळ मिळाले आहे.
या घटनेमुळे इराणच्या अंतर्गत सत्तासंघर्षाचे पडसाद उमटत असून, हे केवळ धार्मिक चित्रण नसून राजकीय शक्ती प्रदर्शनाचा भाग असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. मोजतबा खामेनी हे आतापर्यंत पडद्यामागून कारभार पाहत होते. मात्र त्यांचे अशाप्रकारचे सार्वजनिक चित्रण होणे ही एक असामान्य आणि विवादास्पद बाब ठरत आहे. या पोस्टर्समुळे इराणमधील जनतेत आणि जागतिक स्तरावर इराणच्या भविष्यातील नेतृत्त्वाबाबत विविध तर्कवितर्क लढवले जात असून, सत्तांतराचे हे संकेत असल्याचे बोलले जात आहे.
जागतिक शांततेपुढील आव्हाने कायम
इराण आणि अमेरिका यांच्यातील संघर्ष सध्या अत्यंत गंभीर वळणावर आहे. इराणचा अणू कार्यक्रम आणि मध्यपूर्वेतील अमेरिकेच्या मित्रदेशांविरुद्ध इराणसमर्थित गटांकडून होणाऱ्या कारवाया, हे या वादाचे मुख्य कारण आहे. अमेरिकेने इराणवर लादलेले कठोर आर्थिक निर्बंध आणि इराणने त्याला दिलेले प्रत्युत्तर यामुळे दोन्ही देशांमध्ये लष्करी तणाव सातत्याने वाढत आहे. अलीकडच्या काळात झालेल्या ड्रोन हल्ल्यांमुळे आणि नौदलाच्या हालचालींमुळे या भागात युद्धाची टांगती तलवार कायम असून, त्याचा थेट परिणाम जागतिक तेलपुरवठ्यावर आणि अर्थव्यवस्थेवर होताना दिसत आहे.
शांतता चर्चेच्या बाबतीत सांगायचे तर, इस्लामाबादमध्ये प्रस्तावित चर्चा फिस्कटल्याने आता कतार आणि ओमानसारखे देश मध्यस्थीसाठी प्रयत्नशील आहेत. मात्र अद्याप कोणताही ठोस तोडगा निघालेला नाही. अमेरिकेने आता इराणकडून कॉल आला तरच चर्चा होईल, तोपर्यंत हॉर्मुझ नाकेबंदी आणि नियंत्रण कायम राहील, अशी भूमिका घेतली आहे. दोन्ही देशांमधील अविश्वासाची दरी मोठी असल्याने थेट संवाद होण्यात अनेक अडथळे येत आहेत. आगामी काळातील परिस्थिती ही प्रामुख्याने अमेरिकेचे परराष्ट्र धोरण आणि इराणमधील अंतर्गत राजकीय बदल यावर अवलंबून असेल. सध्यातरी पूर्ण क्षमतेने युद्ध होण्याऐवजी ‘प्रॉक्सी वॉर’ आणि सायबर हल्ल्यांच्या माध्यमातून एकमेकांवर दबाव टाकण्याचे धोरण अवलंबले जात आहेत.
