उत्तर प्रदेशातले शेखा झील पक्षी अभयारण्य झाले ‘रामसर स्थळ’!

केंद्रीय पर्यावरण मंत्री भूपेंद्र यादव यांनी मंगळवारी उत्तर प्रदेशातल्या अलिगढमधल्या शेखा झील पक्षी अभयारण्याला ‘रामसर स्थळ’ म्हणून मान्यता मिळाल्याचे घोषित केले. यामुळे भारतातल्या रामसर स्थळांची एकूण संख्या 99 झाली आहे. उत्तर प्रदेशात ही संख्या 12पर्यंत पोहोचली आहे.

“उत्तर प्रदेशने हा आकडा 99वर नेला! शेखा झील पक्षी अभयारण्याला (अलिगढ, उत्तर प्रदेश) ‘रामसर स्थळ’ म्हणून घोषित करण्यात आल्याची माहिती देताना आनंद होत आहे”, असे यादव यांनी एक्सवर केलेल्या एका पोस्टमध्ये म्हटले आहे. या घोषणेमुळे स्थानिक उपजीविका आणि जागतिक जैवविविधता, तसेच जल आणि हवामान सुरक्षेला चालना मिळेल. भारताचा 99 हा आकडा आपल्याला ऐतिहासिक शतकाच्या अधिक जवळ घेऊन जातो, असे ते म्हणाले. ‘शेखा झील’ हे ‘मध्य आशियाई उड्डाणमार्गा’वरील एक अत्यंत महत्त्वाचे विश्रामस्थळ आहे. हिवाळ्याच्या हंगामात ‘बार-हेडेड गूज’, ‘पेंटेड स्टॉर्क’ आणि विविध प्रकारच्या बदकांसारख्या स्थलांतरित पक्ष्यांसाठी हे स्थळ एक महत्त्वाचा अधिवास उपलब्ध करून देते. लोकांनी या स्थळाला भेट द्यावी, असे आवाहनही त्यांनी केले.

रामसर स्थळे, ही रामसर अधिवेशनांतर्गत नियुक्त केलेली आंतरराष्ट्रीय महत्त्वाची पाणथळ क्षेत्रे आहेत. हे अधिवेशन १९७१ साली इराणमधल्या रामसर येथे झाले होते. तेथे स्वीकारण्यात आलेला हा एक आंतरशासकीय करार आहे. हे अधिवेशन पाणथळ क्षेत्रे आणि त्यांच्या संसाधनांचे संवर्धन व सूज्ञ वापरासाठी एक चौकट प्रदान करते. रामसर अधिवेशनाचे ध्येय म्हणजे जगभरात शाश्वत विकास साधण्याच्या दिशेने योगदान म्हणून, स्थानिक आणि राष्ट्रीय कृती तसेच आंतरराष्ट्रीय सहकार्याच्या माध्यमातून सर्व पाणथळ जागांचे संवर्धन आणि सूज्ञ वापर करणे, हे आहे. दरवर्षी २ फेब्रुवारी  हा जागतिक पाणथळ दिवस म्हणून साजरा केला जातो.

रामसर करारः

• रामसर करारावर  १९७१ साली इराणमधल्या रामसर येथे  स्वाक्षरी करण्यात आली .
• भारताने  १९८२मध्ये या कराराला मान्यता दिली आणि शाश्वत वापरासाठी सक्रियपणे रामसर स्थळे निश्चित करते.
• हा करार पाणथळ जागा आणि त्यांच्या संसाधनांच्या संवर्धनासाठी व शाश्वत वापरासाठी एक चौकट प्रदान करते  .
• पाणथळ जागेने यासाठी असलेल्या ९ निकषांपैकी किमान एक निकष पूर्ण केला पाहिजे, जसे की २०,०००पेक्षा जास्त पाणपक्ष्यांना आधार देणे किंवा जैवविविधतेचे संवर्धन करणे.

भारतातल्या याआधीच्या रामसर स्थळांची यादीः