पश्चिम आशियात युद्धाचा भडका उडाला असून इराणने सौदी अरेबियातील ‘प्रिन्स सुल्तान एअर बेस’वर भीषण क्षेपणास्त्र हल्ला केला आहे. या कारवाईत अमेरिकन हवाई दलाचे अत्यंत दुर्मिळ आणि मोक्याचे ‘ई-३ सेंट्री अवाक्स’ विमान पूर्णपणे नष्ट झाले. संपूर्ण अमेरिकन ताफ्यात केवळ १६ शिल्लक असलेल्या या विमानाचा नाश होणे, हा अमेरिकेसाठी मोठा धोरणात्मक धक्का मानला जात आहे, कारण हे विमान शत्रूच्या हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वपूर्ण असते. या हल्ल्याला प्रत्युत्तर म्हणून तेहरानवर हवाई हल्ले करण्यात आले, ज्यामध्ये ‘इराण युनिव्हर्सिटी ऑफ सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी’ला लक्ष्य करण्यात आले. या हल्ल्यात किमान पाच जणांचा मृत्यू झाला आहे. अमेरिका आणि इस्रायलने इराणच्या अणुकेंद्र आणि लष्करी तळांवर केलेल्या कारवाईपासून सुरू झालेल्या या संघर्षात आतापर्यंत २,०००हून अधिक इराणी नागरिकांनी आपला जीव गमावला आहे, ज्यामुळे जागतिक स्तरावर चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
परिस्थिती चिघळत असतानाच इराणच्या ‘आयआरजीसी’ने अमेरिकेला निर्वाणीचा अल्टिमेटम दिला आहे. अमेरिकेने ३० मार्च रोजी दुपारी १२ वाजेपर्यंत आपल्या आक्रमक कृतीचा निषेध नोंदवावा, अशी मागणी इराणने केली आहे. ही मागणी पूर्ण न झाल्यास पश्चिम आशियातील अमेरिका आणि इस्रायलशी संबंधित असलेल्या विद्यापीठांवर हल्ले करण्याची धमकी इराणने दिली असून, आता या युद्धाची झळ शैक्षणिक क्षेत्रालाही बसण्याची भीती निर्माण झाली आहे. ३० मार्चची मुदत संपण्यापूर्वी जर अमेरिकेने राजनैतिक पाऊल उचलले नाही, तर हे युद्ध केवळ लष्करी न राहता संपूर्ण जगाला आर्थिक संकटात लोटणारे ठरू शकते.
एका बाजूला महत्त्वाच्या लष्करी विमानाचा नाश आणि दुसरीकडे विद्यापीठांना दिलेला इशारा यामुळे दोन्ही देशांमधील तणाव आता टोकाला पोहोचला आहे. अमेरिकेच्या पुढील पावलाकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले असून, ३० मार्चची मुदत संपण्यापूर्वी राजनैतिक हालचालींना वेग येतो की संघर्ष अधिक उग्र होतो, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.
‘अवाक्स’ विमानाचे महत्त्व
इराणने उद्ध्वस्त केलेले ‘अवाक्स’ हे केवळ विमान नसून ते आकाशातील एक फिरते ‘कमांड सेंटर’ आहे. रडारच्या मदतीने शेकडो मैल दूर असलेल्या शत्रूच्या विमानांवर आणि क्षेपणास्त्रांवर लक्ष ठेवण्याची त्याची क्षमता अजोड आहे. अमेरिकेच्या ताफ्यात केवळ १६ अशी विमाने शिल्लक असताना, एक विमान गमावणे, हा तांत्रिकदृष्ट्या आणि लष्करी मनोबलाच्या दृष्टीने मोठा धक्का आहे. यामुळे पश्चिम आशियातील अमेरिकन हवाई देखरेख क्षमतेत मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे.
