हृदयविकार आणि कोलेस्ट्रॉलच्या समस्येकडे पाहण्याचा जगाचा दृष्टिकोन आता पूर्णपणे बदलणार आहे. ‘अमेरिकन कॉलेज ऑफ कार्डिओलॉजी’ (एसीसी) आणि ‘अमेरिकन हार्ट असोसिएशन’ (एएचए) या जागतिक स्तरावरील नामवंत संस्थांनी ‘२०२६ कोलेस्ट्रॉल मॅनेजमेंट गाईडलाईन्स’ नुकत्याच जाहीर केल्या आहेत. या नवीन नियमावलीमुळे हृदयविकाराचा धोका वेळेत ओळखणे आणि तो रोखणे आता अधिक प्रभावी होणार आहे.
आता ४० नव्हे, ३०व्या वर्षीच सावध व्हा!
याआधी साधारणपणे वयाच्या ४०व्या वर्षांनंतर कोलेस्ट्रॉलची तपासणी आणि उपचारांवर भर दिला जात असे. मात्र, नवीन मार्गदर्शक सूचनांनुसार आता वयाच्या ३०व्या वर्षापासूनच कोलेस्ट्रॉल स्क्रीनिंग आणि आवश्यक असल्यास उपचार सुरू करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. धावपळीची जीवनशैली आणि वाढते प्रदूषण यामुळे तरुणांमध्ये हृदयविकाराचे प्रमाण वाढत असल्याने हा मोठा निर्णय घेण्यात आला आहे.
कोलेस्ट्रॉलचे नवे ‘टार्गेट’ नंबर्स
डॉक्टरांनी आता कोलेस्ट्रॉलच्या पातळीसाठी अधिक कडक मर्यादा (टार्गेटस्) ठरवल्या आहेत. ज्यांना हृदयविकाराचा उच्च धोका आहे, त्यांच्यासाठी एलडीएल (बॅड कोलेस्ट्रॉल)ची पातळी ५५ मिग्रॅ/डीएलपेक्षा कमी ठेवण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे. मध्यम धोका असलेल्यांसाठी हे प्रमाण ७० ते १००च्या दरम्यान असावे. रक्तातील कोलेस्ट्रॉल जेवढे कमी, तेवढा हृदयविकाराचा धोका कमी, असे या अहवालात स्पष्ट करण्यात आले आहे.
‘प्रीव्हेंट’ नावाचे नवे शस्त्र
हृदयविकाराचा धोका मोजण्यासाठी आता ‘प्रीव्हेंट’ या नवीन रिस्क कॅल्क्युलेटरचा वापर केला जाईल. हे साधन केवळ पुढील १० वर्षांचाच नाही, तर पुढील ३० वर्षांतील हृदयविकाराच्या धोक्याचा अंदाज वर्तवू शकते. यात वजन (बीएमआय), रक्तातील साखर, किडनीचे आरोग्य आणि धूम्रपानाच्या सवयी यांसारख्या घटकांचा विचार केला जातो.
लहान मुलांसाठीही तपासणी आवश्यक
धक्कादायक म्हणजे, कोलेस्ट्रॉलच्या समस्या आता लहान वयातच सुरू होत असल्याचे निरीक्षण तज्ज्ञांनी नोंदवले आहे. त्यामुळेच ९ ते ११ वयोगटातील मुलांची एकदा कोलेस्ट्रॉल तपासणी करून घ्यावी, अशी शिफारस या नवीन गाईडलाईन्समध्ये करण्यात आली आहे, जेणेकरून अनुवांशिक कारणांमुळे उद्भवणारे धोके वेळीच रोखता येतील.
फक्त गोळ्याच नाही, तर ‘लाईफस्टाईल’वर जोर
या नियमावलीत केवळ औषधांवर भर न देता जीवनशैलीतील बदलांना प्राधान्य दिले आहे:
- पुरेशी झोप: दिवसाला ७-८ तासांची शांत झोप हृदयासाठी अनिवार्य आहे.
- आहार: वनस्पतीजन्य प्रथिने (प्लॅन्ट प्रोटीन्स), फळे आणि पालेभाज्यांचा वापर वाढवा.
- व्यायाम: नियमित शारीरिक हालचाल कोलेस्ट्रॉल नैसर्गिकरित्या कमी करण्यास मदत करते.
- विशेष चाचण्या: ज्यांना हृदयविकाराचा कौटुंबिक इतिहास आहे, त्यांच्यासाठी एलपी(ए) आणि एपीओबीसारख्या विशेष रक्तचाचण्यांचा सल्ला देण्यात आला आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, हृदयविकार हा केवळ वृद्धांचा आजार राहिलेला नाही. अमेरिकन तज्ज्ञांच्या या नवीन नियमावलीमुळे आता “लवकर तपासणी, लवकर उपचार” हे सूत्र जगभर राबवले जाणार आहे. दक्षिण आशियाई (भारतीय) लोकांमध्ये हृदयविकाराचा धोका अधिक असल्याने, आपल्यासाठी या नवीन सूचना अत्यंत महत्त्वाच्या ठरणार आहेत.
स्रोत: अमेरिकन हार्ट असोसिएशन (AHA), अमेरिकन कॉलेज ऑफ कार्डिओलॉजी (ACC) मार्च 2026 अहवाल.
(लेखक विक्रांत पाटील ज्येष्ठ पत्रकार आणि वैद्यकीय क्षेत्रातले अभ्यासक आहेत.)
