अमेरिका-इराण युद्धामुळे जागतिक वस्त्रोद्योगावर मोठा दबाव आला असताना, एक सकारात्मक बातमी भारतीय कापूस धागा उद्योगासाठी आली आहे. चीनकडून भारतीय कापूस धाग्याची मागणी वाढत असून, जागतिक बाजारपेठेतील ट्रेंडनुसार किमतीही मजबूत होत आहेत. पेट्रोकेमिकल-आधारित पॉलिस्टर धाग्याच्या किमती इंधनटंचाईमुळे आकाशाला भिडत असल्याने, कापूस धाग्याकडे ग्राहकांचा कल वाढला आहे. यामुळे नैसर्गिक सुताच्या बाजारात चैतन्याची लाट आली आहे.
युद्धामुळे हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून होणाऱ्या एलएनजी व कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्यावर मोठा परिणाम झाला आहे. या संघर्षामुळे तेल किमती वाढल्याने कृत्रिम धागा उत्पादनाचा खर्च 10-15 टक्क्यांनी वाढण्याची शक्यता आहे. अशा परिस्थितीत चिनी वस्त्रोद्योग, जो मोठ्या प्रमाणावर पॉलिस्टर धागा वापरतो, भारतीय कापूस धाग्याकडे वळत आहे. उत्तर भारतात कापूस धाग्याचे दर पुढे वाढत असून, कच्चे तेल आणि इतर कच्च्या मालाच्या किमतींमध्ये भारतातही तीव्र वाढ दिसत आहे.
भारत आणि चीन यांच्यातील कापूस धागा व्यापार आधीच मोठ्या प्रमाणावर आहे. 2020-21मध्ये भारताने चीनला सुमारे 275 दशलक्ष किलोग्रॅम कापूस धागा निर्यात केला होता, जो एकूण निर्यातीपैकी सर्वाधिक होता. आता युद्धजन्य परिस्थितीत हा आकडा आणखी वाढण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. भारताच्या कापूस धागा उद्योगात चीनला होणाऱ्या निर्यातीच्या पुनरागमनामुळे 7-9 टक्के महसूल वाढ अपेक्षित आहे. मात्र, या संधीसोबत काही आव्हानेही आहेत.
अमेरिका-इराण युद्ध आणि कमकुवत रुपयामुळे भारताच्या कापूस आयातीवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे, आणि कॉटन असोसिएशन ऑफ इंडियाने 2025-26 हंगामासाठी आयात अंदाज 50 लाख गाठींवरून 47 लाख गाठींवर आणला आहे. यामुळे देशांतर्गत कापसाच्या दरांवर दबाव येऊ शकतो, जो विदर्भ, मराठवाडा आणि खान्देशातील कापूस उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा मुद्दा ठरतो. युरोप व अमेरिकेला जाणाऱ्या मालाच्या शिपमेंटमध्ये विलंब होण्याची भीती निर्यातदारांना सतावत आहे, कारण जहाजे आता आखाती मार्ग टाळत आहेत.
एकूणच, युद्धाचा फटका जरी वस्त्रोद्योगाला बसत असला, तरी ही भारतीय कापूस धागा उद्योगासाठी एक दुर्मिळ संधी ठरू शकते. जागतिक कापूस धागा बाजाराचे मूल्य सध्या 65.5 अब्ज डॉलर असून, हे 2030 पर्यंत 109 अब्ज डॉलरपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे. महाराष्ट्र, गुजरात आणि तेलंगणातील धागा गिरण्यांनी या संधीचा लाभ घेण्यासाठी उत्पादन क्षमता वाढवण्याचा विचार सुरू केला आहे. जागतिक अस्थिरतेत भारताचा नैसर्गिक धागा उद्योग खऱ्या अर्थाने आपले स्थान बळकट करू शकतो का, हे येत्या काही महिन्यांत स्पष्ट होईल.
