अमेरिकेबरोबर आम्ही आमच्या अटींवर चर्चा करण्यास तयार आहोत, अमेरिकेच्या नाही, असे इराणने आज पाकिस्तानात स्पष्ट केले. इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अरागची यांनी आज पाकिस्तानचे लष्करप्रमुख असीम मुनीर यांच्याबरोबर रावलपिंडीत झालेल्या चर्चेत आपल्या १० अटींचा प्रस्ताव दिला. या प्रस्तावावर चर्चा होणार असेल तर आणि तरच आम्ही चर्चेस तयार आहोत, असे ते म्हणाल्याचे वृत्त आहे. दरम्यान, इराणचे परराष्ट्र मंत्री अरागची पाकिस्तानातून ओमानकडे रवाना झाले. आपण फक्त द्विपक्षीय चर्चेसाठी आलो होतो, असे त्यांनी म्हटले आहे.
इराण चर्चेसाठी उत्सुक असल्याचे अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी म्हटले आहे. होर्मूझची सामुद्रधुनी आमच्याच ताब्यात राहील, आण्विक कार्यक्रमाबाबत कोणतीही तडजोड केली जाणार नाही, अशी इराणची भूमिका आहे. अमेरिकेच्या नाकेबंदीमुळे इराणचा समुद्री व्यापार जवळजवळ ठप्प झाला आहे. यामुळेच जोपर्यंत अमेरिका नाकेबंदी मागे घेत नाही तोपर्यंत अमेरिकेबरोबर समोरासमोर चर्चा करण्यास इराणने नकार दिला आहे. अमेरिकेतही ट्रम्पविरोधी वातावरण तापले आहे. अशातच युद्ध पुढे चालू ठेवायचे झाल्यास ट्रम्प यांना एक मेनंतर अमेरिकेच्या संसदेची मान्यता घ्यावी लागेल. ट्रम्प यांना हे टाळायचे आहे. त्यासाठी येत्या दोन-चार दिवसांत एकतर चर्चेद्वारे किंवा लष्करी कारवाईची तीव्रता वाढवून इराणला जेरीस आणण्याचा ट्रम्प यांचा प्रयत्न आहे.
इराण चर्चेला येईल आणि आपल्याला हव्या त्या गोष्टी त्याच्याकडून मान्य करता येतील, असे ट्रम्प यांना वाटते. त्यासाठीच त्यांनी आपले विश्वासू मित्र स्टीव व्हिटकॉफ आणि जावई जेरेड कुशनर यांना इस्लामाबादसाठी रवाना केल्याचे समजते. सर्वकाही व्यावस्थित राहिले तर उपराष्ट्राध्यक्ष जेडी व्हॅन्स इस्लामाबादकरिता रवाना होतील, असे बोलले जाते. दरम्यान, अमेरिकेने होर्मूझच्या परिक्षेत्रात जोरदार हल्ला करण्यासाठी आपल्या तीन अत्याधुनिक युद्धनौका सज्ज ठेवल्या आहेत. त्याशिवाय समुद्रात सुरूंग पेरणाऱ्या इराणच्या बोटी दिसल्या तर त्यांना जागच्याजागी उडवून टाकण्याचे शूट एट साईटचे आदेश देण्यात आले आहेत.
इस्लामाबादमध्ये शांततेसाठी राजनैतिक हालचाली; इराणचा प्रत्यक्ष चर्चेला नकार
इराण आणि इस्रायल-अमेरिका यांच्यातील वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर पाकिस्तानची राजधानी इस्लामाबाद आता जागतिक मुत्सद्देगिरीचे केंद्र बनली आहे. इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अरागची हे महत्त्वपूर्ण चर्चेसाठी पाकिस्तानमध्ये दाखल झाले होते. त्यामुळे अमेरिका आणि इराणमध्ये ‘अप्रत्यक्ष’ संवादाच्या हालचालींना वेग आला आहे. अरागची यांचे रावळपिंडी येथील नूर खान एअर बेसवर आगमन झाले तेव्हा पाकिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री इशाक डार आणि लष्करप्रमुख असिम मुनीर यांनी त्यांचे स्वागत केले. अरागची यांनी मुनीर यांची भेट घेऊन प्रादेशिक सुरक्षेवर चर्चा केली. अमेरिकी प्रतिनिधी मंडळ पाकिस्तानात येत असतानाच, इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने अमेरिकेशी कोणत्याही प्रकारच्या ‘थेट’ चर्चेची शक्यता फेटाळून लावली होती. दोन्ही देश पाकिस्तानच्या माध्यमातून ‘अप्रत्यक्ष’ मार्ग शोधत आहेत. अमेरिकेचे प्रतिनिधी म्हणून स्टीव्ह विटकॉफ आणि राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांचे जावई जेरेड कुशनर इस्लामाबादमध्ये चर्चा करतील. विशेष म्हणजे, मागील चर्चेत यश न आल्याने यावेळी अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष जे.डी. व्हॅन्स या चर्चेत सहभागी होणार नाहीत.
तणाव आणि लष्करी हालचाली
- होर्मुझची सामुद्रधुनी: शांततेच्या चर्चा सुरू असतानाच अमेरिकेने दबाव वाढवण्यासाठी हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीजवळ आपली विनाशिका (डिस्ट्रॉयर) तैनात केली आहे. अमेरिकेचे संरक्षण प्रमुख पीट हेगसेथ यांनी स्पष्ट केले की, ही नाकेबंदी जोपर्यंत आवश्यक आहे, तोपर्यंत सुरू राहील.
- इराणचा दावा: इराणच्या संरक्षण मंत्रालयाने म्हटले आहे की, अमेरिका या युद्धातून सन्मानजनक मार्ग (फेस सेव्हींग एक्झिट) शोधत आहे, म्हणून या चर्चा केल्या जात आहेत.
इतर महत्त्वाच्या घडामोडी
- इराणी नेतृत्त्वात मतभेद: अमेरिका आणि इस्रायलच्या हल्ल्यानंतर इराणचे सर्वोच्च नेते सार्वजनिकरीत्या दिसलेले नाहीत. दरम्यान, राजनैतिक निर्णयांवरून इराणी नेतृत्त्वात अंतर्गत मतभेद असल्याचेही समोर येत आहे.
- प्रादेशिक परिणाम: ओव्हल ऑफिसमधील बैठकीनंतर इस्रायल-लेबनॉन युद्धविराम ३ आठवड्यांनी वाढवण्यात आला आहे. सौदी अरेबिया, युएई आणि बहरीनने कुवैतच्या सीमेवर इराकी भूभागातून झालेल्या ड्रोन हल्ल्यांचा निषेध केला आहे.
- पाकिस्तानातील राजकीय पडसाद: तुरुंगात असलेले माजी पंतप्रधान इम्रान खान यांचा मुलगा सुलेमान खान याने प्रश्न उपस्थित केला आहे की, “अमेरिका-इराण चर्चा पाकिस्तानातच का होत आहेत?” त्याच्या मते, हा पाकिस्तानच्या अंतर्गत लोकशाही संकटावरून लक्ष हटवण्याचा प्रयत्न असू शकतो.
एकूणच, इस्लामाबादमध्ये होत असलेल्या या ‘अप्रत्यक्ष’ चर्चांमुळे युद्धविराम होतो की, तणाव आणखी वाढतो, याकडे जगाचे लक्ष लागले आहे.
