देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा असलेल्या मान्सूनबाबत भारतीय हवामान विभागाने (आयएमडी) चिंताजनक अंदाज वर्तवला आहे. यंदा मान्सूनचा (पाऊस) जोर ओसरण्याची शक्यता असून, पावसाचे प्रमाण सरासरीच्या ९२ म्हणजे ‘बिलो नॉर्मल’ राहण्याची शक्यता आहे. प्रामुख्याने ‘एल निनो’ प्रभावामुळे हा धोका निर्माण झाला असल्याचे हवामान विभागाने स्पष्ट केले आहे.
पावसाचे प्रमाण: सरासरीपेक्षा कमी राहणे, हे शेतकऱ्यांसाठी चिंताजनक आहे. हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, यंदाचा पाऊस हा ‘सामान्य’ श्रेणीच्या खाली राहण्याची चिन्हे आहेत. दीर्घकालीन सरासरीच्या (एलपीए) केवळ ९२% पाऊस पडण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. साधारणपणे ९६% ते १०४% पाऊस हा ‘सामान्य’ मानला जातो, मात्र यंदा हा आकडा ९२%पर्यंत खाली घसरल्याने चिंतेचे वातावरण आहे.
‘एल निनो’ ठरतोय मुख्य अडथळा
यंदा पावसाचे प्रमाण कमी होण्यामागे ‘एल निनो’ हा प्रमुख घटक असल्याचे सांगितले जात आहे. प्रशांत महासागरातील पाण्याच्या तापमानात होणाऱ्या वाढीमुळे (एल निनो) भारतीय मान्सूनच्या वाऱ्यांवर प्रतिकूल परिणाम होतो. यामुळे पावसाचे वितरण विस्कळीत होण्याची आणि पावसाचे दिवस कमी होण्याची भीती असते.
शेती आणि अर्थव्यवस्थेवर संभाव्य परिणाम
भारतातील ६० टक्क्यांहून अधिक शेती आजही पावसावर अवलंबून आहे. पावसाने ओढ दिल्यास खालील क्षेत्रांवर मोठा परिणाम होऊ शकतो:
- पेरणीवर परिणाम: खरीप पिकांच्या (उदा. भात, सोयाबीन, कापूस) पेरणीला उशीर होऊ शकतो किंवा उत्पादनात घट येऊ शकते.
- महागाई वाढण्याची शक्यता: अन्नधान्याचे उत्पादन घटल्यास बाजारपेठेतील किमती वाढून सर्वसामान्यांना महागाईचा फटका बसू शकतो.
- पाणीटंचाई: धरणसाठ्यांमध्ये पुरेसे पाणी जमा न झाल्यास पिण्याच्या पाण्याचा आणि सिंचनाचा प्रश्न गंभीर होऊ शकतो.
प्रादेशिक तफावत
आयएमडीच्या मते, पावसाचे हे ९२% प्रमाण देशभरात सर्वत्र सारखे नसेल. काही राज्यांमध्ये पावसाची स्थिती बऱ्यापैकी असेल, तर मध्य आणि दक्षिण भारतात पावसाची तूट अधिक जाणवण्याची शक्यता आहे. हवामान विभाग लवकरच विभागवार पावसाचा सविस्तर अंदाज (सेकंड लाँग रेंज फोरकास्ट) जाहीर करणार आहे. हा प्राथमिक अंदाज असून, जून ते सप्टेंबर या काळात एल निनोची तीव्रता किती राहते, यावर मान्सूनचे भवितव्य अवलंबून असेल. सरकार आणि कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना या स्थितीसाठी सज्ज राहण्याचे आवाहन केले आहे.
