आपल्यापैकी प्रत्येकाच्या आयुष्यात असे अनेक क्षण येतात, जेव्हा मनात एखादी मोठी कल्पना येते, काहीतरी नवीन करून दाखवण्याची जिद्द निर्माण होते. पण, ती कृतीत आणण्याआधीच ‘आळस’ नावाचा एक अदृश्य अडथळा आपल्यासमोर उभा राहतो. “आज नको, उद्या करू,” किंवा “आता खूप कंटाळा आलाय,” ही वाक्ये आपल्या प्रगतीला लागलेली वाळवी आहे. आपण विचार तर खूप करतो, पण प्रत्यक्ष अंमलबजावणीच्या वेळी आपण थबकतो. आणि दुर्दैवाची गोष्ट ही की, या आळसामध्येच आपले आयुष्य वेगाने निघून जात असते. आळस हा माणसाला सुरुवातीला खूप सुखद वाटतो. कामाचा ताण टाळणे, आरामात बसून राहणे हे काही काळासाठी सुखावह वाटू शकते. पण हाच आळस हळूहळू सवयीचे रूप घेतो आणि आपल्या महत्त्वाकांक्षेला मारून टाकतो. आपण ज्या गोष्टी आज टाळत आहोत, त्या गोष्टी प्रत्यक्षात आपल्या भविष्यातील संधी असतात. आपण विचार करत राहतो की, ‘उद्यापासून नक्की सुरुवात करेन’, पण तो ‘उद्या’ कधीच येत नाही. अशाप्रकारे आपण आपल्या क्षमतांचा बळी देत असतो.
आपले आयुष्य मर्यादित आहे, हे सत्य आपण अनेकदा विसरतो. कालचक्र कोणासाठीही थांबत नाही. जेव्हा आपण एखादे काम टाळतो, तेव्हा आपण फक्त ते काम पुढे ढकलत नसतो, तर आपण आपल्या आयुष्यातील एक मौल्यवान क्षण कायमचा गमावत असतो. जो काळ एकदा हातातून निसटला, तो पुन्हा कधीही परत येत नाही. अनेकदा आपण विचार करतो की, “अजून खूप आयुष्य बाकी आहे.” हेच सर्वात मोठे चुकीचे गृहीतक आहे. वेळ ही संपत्तीसारखी आहे, जी आपण खर्च करत आहोत. विशेष म्हणजे, ही संपत्ती पुन्हा कमावता येत नाही. आळसामुळे आपण घेतलेले निर्णय, पूर्ण न केलेली स्वप्ने आणि न स्वीकारलेली आव्हाने हे म्हातारपणी पश्चात्तापाचे मोठे कारण ठरतात.
आळस झटकणे ही काही जादू नाही, तर ती एक शिस्त आहे.
लहान सुरुवात करा: एखादे मोठे काम पाहूनच आळस येतो. ते काम छोट्या-छोट्या भागांत विभागा.
‘दोन मिनिटांचा नियम’: जर एखादे काम पूर्ण करायला दोन मिनिटांपेक्षा कमी वेळ लागत असेल, तर ते लगेच करून टाका.
ध्येयाची आठवण ठेवा: आपण हे काम का करायचे ठरवले होते, हे ध्येय डोळ्यासमोर ठेवा. त्याचे दृश्य परिणाम (Visual Results) मनासमोर आणा.
परिपूर्णतेच्या मागे लागू नका: बरेचदा काम सुरू करायला उशीर होतो कारण आपल्याला ते ‘परफेक्ट’ करायचे असते. लक्षात ठेवा, ‘सुरुवात करणे’ हे ‘परफेक्ट असण्यापेक्षा’ जास्त महत्त्वाचे आहे.
आयुष्य हे एक कॅनव्हास आहे. आळस आपल्याला त्यावर चित्र काढण्यापासून रोखतो. जर तुम्हाला तुमचे आयुष्य अर्थपूर्ण बनवायचे असेल, तर आळसाला ‘नाही’ म्हणायला शिका. आजच्या आळसामुळे उद्याचा आनंद हिरावून घेऊ नका. वेळ निघून जाण्याआधीच कृतीला सुरुवात करा. लक्षात ठेवा, आयुष्यात सर्वात जास्त दुःख त्या गोष्टींचे नसते ज्या आपण केल्या, तर त्या गोष्टींचे असते ज्या आपण करायला हव्या होत्या, पण आळसामुळे केल्या नाहीत. आपल्या प्रत्येकाच्या मनात अनेक चांगले विचार येतात. आपण ठरवतो की, उद्यापासून व्यायाम सुरू करायचा, अभ्यासावर लक्ष द्यायचे, एखादा नवीन व्यवसाय सुरू करायचा किंवा एखादे कौशल्य शिकायचे. पण प्रत्यक्ष कृती करण्याची वेळ आली की आळस आपल्याला थांबवतो. “उद्या करू”, “थोड्या वेळाने सुरू करतो”, “आज मूड नाही” अशा कारणांमुळे काम पुढे ढकलले जाते. दिवस जातात, आठवडे जातात आणि कधीकधी वर्षेसुद्धा निघून जातात.
खरंतर विचार करणे सोपे असते, पण कृती करणे कठीण असते. मनात योजना तयार करणे आणि प्रत्यक्षात त्या अंमलात आणणे यात खूप फरक असतो. आळस आपल्याला आरामाच्या सवयीमध्ये अडकवतो. आपण स्वतःला समजावतो की अजून खूप वेळ आहे, पण सत्य वेगळे असते. वेळ कोणासाठीही थांबत नाही. आयुष्य हळूहळू पुढे सरकत राहते. “आयुष्य निघून जाते” ही गोष्ट ऐकायला साधी वाटते, पण त्यामागे फार मोठा अर्थ आहे. आज आपण जे करू शकतो ते उद्यावर ढकलत राहिलो, तर एक दिवस मागे वळून पाहताना लक्षात येते की अनेक संधी हातातून निसटल्या आहेत. त्यावेळी पश्चात्ताप करण्याशिवाय काही उरत नाही. यशस्वी लोक आणि सामान्य यांच्यातील एक मोठा फरक म्हणजे कृती. यशस्वी लोक फक्त विचार करत नाहीत, तर ते लगेच कृती करतात. त्यांनासुद्धा थकवा येतो, आळस येतो, पण ते त्यावर मात करतात. ते स्वतःला आठवण करून देतात की त्यांचा वेळ मर्यादित आहे आणि प्रत्येक दिवस महत्त्वाचा आहे. आपण पृथ्वीवर किती काळ जगणार आहोत हे कोणालाही माहित नसते. म्हणूनच प्रत्येक दिवस, प्रत्येक क्षण महत्त्वाचा असतो. आपल्याकडे असलेला वेळ ही सर्वात मोठा संपत्ती आहे. तो वाया घालवाल तर तो परत कधीच मिळत नाही.
आळसावर मात करण्यासाठी सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे लहान सुरुवात. मोठ्या ध्येयाचा विचार करून घाबरण्याऐवजी आज एक छोटी कृती करणे आवश्यक आहे. दररोज थोडेथोडे प्रयत्न केले, तर हळूहळू मोठे बदल घडू शकतात. सातत्य हेच यशाचे खरे रहस्य आहे. शेवटी एक गोष्ट लक्षात ठेवली पाहिजे- आपला वेळ मर्यादित आहे. आपण ज्या गोष्टी करण्याचे स्वप्न पाहतो, त्या करण्यासाठी आजच सुरुवात करणे गरजेचे आहे. कारण आयुष्य खूप लहान आहे आणि आळसाला दिलेला प्रत्येक क्षण आपल्या स्वप्नांपासून आपल्याला दूर नेतो. म्हणूनच आजच ठरवा- विचारांवर थांबायचे नाही, तर कृती करायची. कारण जे लोक आळसावर विजय मिळवतात, तेच खऱ्या अर्थाने आयुष्याचा सर्वोत्तम उपयोग करतात.
(लेखक मनिषा रेगे ज्येष्ठ पत्रकार आहेत.)
