पश्चिम आशियातील युद्धज्वाळा आता थेट जागतिक अर्थव्यवस्थेच्या मुळावर येऊन ठेपल्या आहेत. एकीकडे इराणने भारतासाठी होर्मुझ खुले केले असले तरी दुसरीकडे, अमेरिका आणि इस्त्राईलला कडक इशारा दिला आहे. इराणने येमेनजवळील बाब-अल-मंदेब सामुद्रधुनी बंद करण्याची धमकी दिली आहे. लाल समुद्र आणि अदन आखाताला जोडणारी ही सामुद्रधुनी जागतिक तेलवाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाची असून, तिच्या बंदीमुळे आंतरराष्ट्रीय कच्च्या तेलाच्या किमती गगनाला भिडतील आणि आधीच डळमळीत असलेली जागतिक अर्थव्यवस्था पूर्णपणे कोलमडण्याची भीती तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनीनंतर बाब-अल-मंदेब हा जगातील दुसरा सर्वाधिक संवेदनशील तेलमार्ग असून, दररोज सुमारे ४० लाख बॅरल तेलाची या मार्गाने वाहतूक होते. त्यामुळे पुढील ४८ ते ७२ तास या संघर्षाच्या दिशादर्शनाच्या दृष्टीने अत्यंत निर्णायक असतील.
अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी या इशाऱ्याला थेट प्रत्युत्तर देताना, इराणला “गांभीर्य ओळखा” असा सज्जड दम भरला आहे. अमेरिकेने पर्शियन आखातात नौदलाची अतिरिक्त जमवाजमव सुरू केल्याच्या वृत्तांनी आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठा हादरल्या आहेत. अमेरिकेचे विमानवाहू युद्धनौका गट सध्या या परिसरात सज्ज असल्याने दोन्ही देशांमध्ये थेट लष्करी संघर्षाची शक्यता नाकारता येत नाही. इस्त्राईलनेही इराणच्या कोणत्याही कारवाईला तीव्र प्रत्युत्तर देण्याचा इशारा दिला असून, प्रसंग अधिक चिघळण्याची चिन्हे दिसत आहेत.
अनेक देशांसमोर महागाईचे नवे संकट
जागतिक तेलबाजारांवर या संघर्षाचा परिणाम आधीच जाणवू लागला आहे. ब्रेंट क्रूड ऑईलच्या किमतींनी गेल्या काही दिवसांत उसळी घेतली असून, अनेक तेल आयातदार देशांसमोर महागाईचे नवे संकट उभे ठाकले आहे. बाब-अल-मंदेब बंद झाल्यास जहाजांना आफ्रिकेच्या केप ऑफ गुड होप मार्गाने वळसा घालावा लागेल, ज्यामुळे वाहतूकखर्च प्रचंड वाढेल आणि अनेक देशातील पेट्रोल-डिझेलच्या किमतींवर थेट परिणाम होईल.
पंतप्रधानांनी बोलावली तातडीची बैठक
या जागतिक पार्श्वभूमीवर, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी देशांतर्गत सज्जतेची आढावा बैठक बोलावली असून, सर्व राज्यांच्या मुख्यमंत्र्यांशी लवकरच बैठक होणार आहे. पश्चिम आशियातील संघर्षाचे भारताच्या ऊर्जासुरक्षा, परकीय चलन साठा, आणि प्रवासी भारतीयांवर होणारे परिणाम यावर या बैठकीत सखोल चर्चा होण्याची शक्यता आहे. इराण, इस्त्राईल आणि आखाती देशांमध्ये लाखो भारतीय नागरिक कार्यरत असल्याने त्यांच्या सुरक्षिततेचाही प्रश्न केंद्रस्थानी असेल.
थोडक्यात, एक सामुद्रधुनी आणि एक इशारा, जगाला मोठ्या आर्थिक संकटाच्या उंबरठ्यावर आणून ठेवण्यास पुरेसा ठरला आहे. बाब-अल-मंदेबवरील तणाव कमी होतो की वाढतो, यावर केवळ तेलाच्या किमतीच नव्हे, तर जागतिक शांतता आणि आर्थिक भवितव्यही अवलंबून आहे.
