जागतिक आरोग्य संघटना (हू-डब्ल्यूएचओ) ने ‘कोआर्टेम बेबी’ या औषधाला ‘प्री-क्वालिफिकेशन’ बहाल केले आहे. २ ते ५ किलोग्रॅम वजनाच्या नवजात बालकांसाठी विकसित केलेले हे जगातील पहिले आणि एकमेव मलेरिया प्रतिबंधक औषध ठरले आहे. या निर्णयामुळे आता जगभरातील सरकारी यंत्रणांना या औषधाची खरेदी आणि वितरण करणे सोपे होणार आहे. हे औषध विशेषतः अतिशय लहान मुलांच्या गरजा लक्षात घेऊन तयार करण्यात आले आहे. कोआर्टेम बेबी, असे नव्या मलेरिया प्रतिबंधक औषधाचे नाव आहे. ‘आर्टेमेदर-ल्युमेफँट्रिन’चे हे नवीन स्वरूप आहे. आर्टेमेदर रक्तातील मलेरियाच्या परजीवींचा (Parasites) त्वरित नायनाट करते, तर ल्युमेफँट्रिन दीर्घकाळ शरीरात राहून उरलेले परजीवी नष्ट करते, ज्यामुळे आजार पुन्हा उलटण्याची शक्यता कमी होते.
२ ते ५ किलो वजन असलेल्या नवजात शिशूंसाठी हे उपयुक्त ठरणार आहे. हे औषध वापरासही सोपे आहे. हे औषध पाण्यात किंवा आईच्या दुधात सहज विरघळणारे (डिस्पर्सिबल) असून त्याला चेरी फ्लेवर देण्यात आला आहे. पूर्वी लहान मुलांसाठी वेगळे औषध नसल्यामुळे मोठ्यांच्या गोळ्यांचे तुकडे करून दिले जात. आताची ही गोळी थोड्याशा पाण्यात किंवा आईच्या दुधात टाकली की ती काही सेकंदात विरघळते. यामुळे लहान मुलांना औषध गिळण्याचा त्रास होत नाही. नोव्हार्टिस आणि ‘मेडिसिन्स फॉर मलेरिया व्हेंचर’ (एमएमव्ही) यांच्या सहकार्यातून हे औषध विकसित करण्यात आले आहे. हे औषध सहसा अन्नासोबत किंवा दूध पाजल्यानंतर देण्याचा सल्ला दिला जातो. औषधातील ‘ल्युमेफँट्रिन’ हा घटक चरबीयुक्त अन्नासोबत शरीरात अधिक चांगल्याप्रकारे शोषला जातो. जरी मुलाला एका दिवसानंतर बरे वाटू लागले, तरी डॉक्टरांनी सांगितलेला औषधाचा पूर्ण कोर्स (सहसा ३ दिवस) पूर्ण करणे अनिवार्य आहे. कोर्स अर्धवट सोडल्यास मलेरियाचे परजीवी शरीरात राहू शकतात. जर औषध घेतल्यावर ३० मिनिटांच्या आत मुलाने उलटी केली, तर पुन्हा एकदा पूर्ण डोस देणे आवश्यक असते.
या औषधाची गरज का होती?
आतापर्यंत मलेरियाने होणाऱ्या एकूण मृत्यूंपैकी दोनतृतीयांश (सुमारे ७५%) मृत्यू हे ५ वर्षांखालील मुलांचे होतात.
- उपचारांमधील उणीव: यापूर्वी २ ते ५ किलो वजनाच्या मुलांसाठी कोणतेही विशेष औषध उपलब्ध नव्हते. डॉक्टर मोठ्या मुलांच्या गोळ्यांचे तुकडे करून किंवा अंदाज घेऊन नवजात बालकांना औषध देत असत. यामुळे ओव्हरडोस किंवा कमी डोस मिळण्याचा धोका असायचा.
- मृत्यूचे प्रमाण: २०२४च्या आकडेवारीनुसार, जगात हिवतापाचे २८.२ कोटी रुग्ण आढळले असून ६.१ लाख रुग्णांचा मृत्यू झाला आहे. यात आफ्रिकेतील लहान मुलांचे प्रमाण सर्वाधिक आहे.
तज्ज्ञांचे मत
हे नवीन औषध मलेरियाच्या जागतिक लढाईतील एक ‘गेमचेंजर’ ठरेल. यामुळे ३० दशलक्षाहून अधिक नवजात बालकांना सुरक्षित आणि अचूक डोस मिळणे शक्य होईल, जे आतापर्यंत या आरोग्यसुविधेपासून वंचित होते. (डॉ. डॅनियल नगामिजे मदांदी, संचालक, मलेरिया विभाग, हू)
थोडक्यात माहिती
घटक | तपशील
- औषधाचा प्रकार | अँटी-मलेरिया
- मंजुरी देणारी संस्था | जागतिक आरोग्य संघटना (हू)
- लक्ष्य गट | २ ते ५ किलो वजनाची बालके
- वितरण पद्धत | विना-नफा तत्त्वावर (विशिष्ट क्षेत्रांत)
जागतिक आरोग्यावर होणारा परिणाम
जागतिक आरोग्य संघटनेच्या मते, ही औषधोपचार पद्धत केवळ उपचार नाही, तर ती बालमृत्यूदर कमी करण्याचे एक प्रभावी साधन आहे. विशेषतः उप-सहारा आफ्रिका आणि दक्षिण आशियाई देशांमध्ये, जेथे मलेरियाचा प्रादुर्भाव जास्त आहे, तिथे या औषधामुळे दरवर्षी लाखो बालकांचे प्राण वाचू शकतात. एकूणच, ‘जागतिक मलेरिया दिना’च्या (२५ एप्रिल) मुहूर्तावर मिळालेली ही मंजुरी सार्वजनिक आरोग्य क्षेत्रातील एक मोठा मैलाचा दगड मानली जात आहे. नोव्हार्टिसने हे औषध मलेरियाग्रस्त देशांमध्ये ‘विना-नफा’ तत्त्वावर उपलब्ध करून देण्याचे जाहीर केले आहे.
(लेखक विक्रांत पाटील ज्येष्ठ पत्रकार आणि आरोग्यविषयक क्षेत्रातले जाणकार आहेत.)
