देशातील काही भागात शेतकऱ्यांचा असा विश्वास आहे की, टिटवीची अंडी मान्सूनच्या आगमनाचे आणि तीव्रतेचे अचूक संकेत देतात. टिटवीने दिलेल्या अंड्यांची संख्या, अंडी घालण्याची जागा यानुसार पारंपरिकरित्या, पिढ्या न् पिढ्या देशाच्या काही भागात मान्सूनच्या पावसाचे ठोकताळे आणि अंदाज बांधले जातात.
अंड्यांची संख्या: असे मानले जाते की, टिटवीने घातलेल्या अंड्यांची संख्या जितकी असेल, तितकीच पावसाच्या महिन्यांचीही संख्या राहते. उदाहरणार्थ, ४ अंडी म्हणजे ४ महिने चांगला पाऊस.
अंड्यांची जागा: टिटवीने जर अंडी उंच ठिकाणी किंवा खडकावर घातली असतील, तर ते खूप चांगल्या पावसाचे लक्षण मानले जाते. जर अंडी खड्ड्यात किंवा सखल भागात असतील, तर ते कमी पावसाची शक्यता दर्शवते.
छतावर अंडी घालणे: पारंपरिक ग्रामीण समजुतीनुसार, जर टिटवीने छतावर अंडी घातली, तर ते अतिवृष्टी किंवा पूरसदृश परिस्थितीचे (आपत्ती) लक्षण असू शकते.
देशभरात उष्म्याचा लालेलाल हीटमॅप! मुंबईला ‘यलो अलर्ट’
देशाच्या बहुतांश भागात सध्या सूर्याचा कडाका वाढला असून, उत्तर आणि मध्य भारतासह दक्षिण द्वीपकल्पीय भागात तापमानाचा पारा ४० अंश ते ४५ अंश सेल्सिअस दरम्यान पोहोचला आहे. वरिष्ठ हवामान शास्त्रज्ञ के. एस. होसाळीकर यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, येत्या काही दिवसांत उष्णतेची ही लाट अधिक तीव्र होण्याची शक्यता आहे. सध्या हिमालयीन भाग सोडल्यास, देशभरात उष्म्याचा हीटमॅप लालेलाल दिसत आहे. हवामान विभागाच्या ताज्या आकडेवारीनुसार, उत्तर प्रदेशातील प्रयागराज येथे देशातील सर्वाधिक ४५.२° सेल्सिअस तापमानाची नोंद करण्यात आली आहे. पश्चिम हिमालयीन भाग, ईशान्य भारत आणि पश्चिम किनारपट्टीचा काही भाग वगळता उर्वरित भारतामध्ये उष्णतेची लाट (हीटवेव्ह) गंभीर स्वरूप धारण करत आहे.
मुंबईत उकाडा तर पुण्यात पावसाची शक्यता
राज्यातील हवामानाबाबत प्रादेशिक हवामान केंद्र, मुंबई आणि पुणे यांनी दिलेली माहिती खालीलप्रमाणे आहे.
- मुंबई आणि कोकण विभाग: मुंबईसाठी हवामान विभागाने ‘यलो अलर्ट’ जारी केला आहे. शहरात उष्ण आणि दमट हवामानामुळे नागरिक हैराण झाले आहेत. जरी तापमान विदर्भाच्या तुलनेत कमी असले, तरी आर्द्रतेमुळे (ह्यूमिडिटी) उकाडा प्रचंड जाणवत आहे. २८ एप्रिलपर्यंत मुंबईत हीच स्थिती राहण्याचा अंदाज आहे.
- पुणे आणि पश्चिम महाराष्ट्र: पुणेकरांसाठी मात्र काहीसा दिलासा मिळण्याची चिन्हे आहेत. पुण्यात २६ एप्रिलपर्यंत दुपारनंतर मेघगर्जना आणि हलक्या पावसाची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. यामुळे तापमानात काही अंशी घट होऊ शकते.
- विदर्भ (नागपूर, चंद्रपूर, अकोला): विदर्भात उन्हाचा तडाखा सर्वाधिक आहे. नागपूर आणि अकोल्यात तापमानाचा पारा ४४ अंशांच्या पार गेला असून, दुपारी घराबाहेर न पडण्याचे आवाहन प्रशासनाने केले आहे.
आरोग्य विभागाच्या सूचना आणि खबरदारी
वाढत्या उष्म्यामुळे उद्भवणाऱ्या ‘हिटस्ट्रोक’पासून वाचण्यासाठी राष्ट्रीय आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरणाने खालील मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली आहेत-
- भरपूर पाणी प्या: तहान लागलेली नसली तरीही नियमित अंतराने पाणी प्यावे.
- वेळेचे नियोजन: दुपारी १२ ते ३ या वेळेत अत्यंत आवश्यक काम असल्याशिवाय उन्हात बाहेर पडणे टाळावे.
- पेहराव: बाहेर जाताना हलक्या रंगाचे, सैल आणि सुती कपडे वापरावेत. डोळ्यांच्या संरक्षणासाठी गॉगल आणि डोक्यावर टोपी किंवा छत्रीचा वापर करावा.
- घरगुती पेये: ओआरएस, ताक, लिंबू पाणी आणि लस्सी यांसारख्या पेयांचा आहारात समावेश करावा.
हवामान विभागाचा इशारा
नागरिकांनी अधिकृत हवामान अंदाजासाठी केवळ आयएमडीच्या वेबसाइट्स आणि सरकारी प्रसिद्धीपत्रकांवरच विश्वास ठेवावा. सोशल मीडियावर पसरणाऱ्या अफवांकडे दुर्लक्ष करावे.
चालू वर्षाच्या मध्यात ‘एल निनो’चे पुनरागमन! जागतिक तापमानात विक्रमी वाढ होण्याची शक्यता
जागतिक हवामानावर मोठा परिणाम करणारी ‘एल निनो’ ही स्थिती या वर्षाच्या मध्यापर्यंत पुन्हा सक्रिय होण्याची शक्यता संयुक्त राष्ट्रांनी वर्तवली आहे. मे ते जुलै या कालावधीत एल निनोची परिस्थिती निर्माण होऊ शकते, असा अंदाज हवामान आणि हवामानविषयक संस्थेने दिला आहे. विशेष म्हणजे, जागतिक हवामान संघटना (डब्ल्यूएमओ)ने दिलेल्या प्राथमिक संकेतांनुसार, यंदाचा एल निनोचा प्रभाव अत्यंत तीव्र राहण्याची शक्यता आहे. यापूर्वी जेव्हा एल निनोचा प्रभाव जाणवला होता, तेव्हा जागतिक तापमानाने उच्चांक गाठला होता. आता पुन्हा एकदा या हवामानप्रणालीचे पुनरागमन होत असल्याने जगभरातील उष्णतेमध्ये मोठी वाढ होण्याची भीती व्यक्त करण्यात येत आहे. एल निनोमुळे केवळ तापमानच वाढत नाही, तर त्याचे परिणाम शेती आणि जलस्रोतांवरही मोठ्या प्रमाणावर होतात.
काय आहे ‘एल निनो’?
‘एल निनो’ ही एक नैसर्गिकरित्या घडणारी हवामानविषयक घटना आहे. यामध्ये मध्य आणि पूर्व विषुववृत्तीय पॅसिफिक महासागरातील पृष्ठभागाचे तापमान सरासरीपेक्षा जास्त वाढते. या तापमानातील बदलामुळे जागतिक स्तरावर वाऱ्यांचा वेग, हवेचा दाब आणि पावसाच्या वितरणात मोठे बदल घडून येतात.
हवामान विभागाचा इशारा
जागतिक हवामान संघटनेने स्पष्ट केले आहे की, सुरुवातीचे संकेत एका शक्तिशाली ‘एल निनो’कडे निर्देश करत आहेत. यामुळे येणाऱ्या काळात पावसाचे प्रमाण अनिश्चित राहू शकते आणि अनेक देशांना कडक उन्हाळ्याचा सामना करावा लागू शकतो. हवामानातील या बदलांवर बारकाईने लक्ष ठेवले जात असल्याचेही प्रशासनाकडून सांगण्यात आले आहे.
