Details
सह्याद्रीचा ऱ्हास वेळीच थांबवा – डॉ. मधुकर बाचुळकर
01-Jul-2019
”
डॉ. सई लळीत, कोल्हापूर
[email protected]
तब्बल १२० नद्यांचे उगमस्थान असलेला, प्रचंड जैववैविध्य असलेला सह्याद्री बेसुमार जंगलतोड, उत्खनन यामुळे धोक्यात आला आहे. याकडे वेळीच लक्ष देऊन हा ऱ्हास न थांबवल्यास पर्यावरणाचा आणि अर्थकारणाचा कणा मोडून पडेल. प्रसंगी केरळसारखी नैसर्गिक आपत्तीही कोसळू शकते, असा इशारा पर्यावरणवादी आणि ज्येष्ठ वनस्पतीशास्त्रज्ञ प्रा. डॉ. मधुकर बाचुळकर यांनी दिला आहे.
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील आडाळी (ता. दोडामार्ग) येथील माऊली मंदिरात ग्लोब ट्रस्टने आयोजित केलेल्या व्याख्यानात ते बोलत होते. डॉ. बाचुळकर यांनी विविध छायाचित्रे, नकाशे, तक्ते, आकडेवारी यांच्या स्लाईड शोच्या माध्यमातून दिलेल्या ‘सह्याद्रीतील जैवविविधता : एक अद्भूत वैश्विक वारसा’ या सुमारे दोन तासांच्या व्याख्यानातून पश्चिम घाटाचे पर्यावरणीय, अर्थशास्त्रीय महत्त्व पटवून दिले. डॉ. बाचुळकर यांच्याहस्ते कुंडीतील वनौषधींच्या रोपट्याला पाणी घालून कार्यक्रमाचे औपचारिक उद्घाटन करण्यात आले. यावेळी माहिती उपसंचालक सतीश लळीत, आडाळीच्या सरपंच उल्का गावकर, कोल्हापूर येथील वृत्तछायाचित्रकार अनिल वेल्हाळ उपस्थित होते. ग्लोब ट्रस्टचे पराग गावकर यांनी प्रास्ताविक केले.
डॉ. बाचुळकर म्हणाले की, जागतिक तापमानवाढ, वातावरणातील बदल, पाणीटंचाई, अन्नटंचाई हे प्रश्न जगासमोर आ वासून उभे आहेत. या भीषण परिस्थितीला मानवाचा पर्यावरणातील अवाजवी हस्तक्षेप आणि पर्यावरणाचा ऱ्हास कारणीभूत आहे. धृवीय प्रदेशातील बर्फ वितळल्याने समुद्राच्या पाण्याच्या पातळीत वाढ होत असून जगातील ४७ देशांचे अस्तित्त्व धोक्यात आले आहे. महाराष्ट्रासह दक्षिण भारतातील पर्यावरणाच्यादृष्टीने सह्याद्रीचे महत्त्व अनन्यसाधारण आहे. जगातील १७ महाजैवविविधता देशांमध्ये भारताचा समावेश आहे. भारतातील हिमालय, ईशान्य भारत आणि पश्चिम घाट या तीन भागांचा जैवविविधता प्रदेशात समावेश होतो. जगात जैवविविधतेच्या दृष्टीने अतिसंवेदनशील मानल्या गेलेल्या ३५ क्षेत्रांमध्ये पश्चिम घाटाचा समावेश आहे आणि हाच भाग सध्या अतिशय धोक्यात आला आहे.
सह्याद्री पर्वतामध्ये १२० नद्या उगम पावतात. या नद्यांवर २०४८ छोटीमोठी धरणे बांधण्यात आली आहेत. सिंचन, पिण्याचे पाणी आणि जलविद्युत, या गरजा ही धरणे भागवतात, असे सांगून डॉ. बाचुळकर म्हणाले की, सह्याद्रीमध्ये मोठ्या प्रमाणात जंगलतोड, उत्खनन सुरू असल्याने या भागातील अतिशय समृद्ध अशी जैवविविधता, प्राणीपक्षीजीवन धोक्यात आले आहेच. पण नद्याही संकटात सापडल्या असून त्यांचे अस्तित्त्व धोक्यात आले आहे. याचा परिणाम या नद्यांवर अवलंबून असलेल्या भूप्रदेशाच्या पर्यावरणावर आणि अर्थकारणावर होणार आहे. सह्याद्रीतील हे जैववैविध्य टिकविण्यासाठी सर्वांचेच प्रबोधन आणि जागृती होण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली. मानवी विकास आणि पर्यावरणाचा समतोल हे समांतरपणे चालले पाहिजेत, असेही ते म्हणाले.
सतीश लळीत यांनी पश्चिम घाटातील सह्याद्रीमधील नैसर्गिक संपदा, प्राणी-पक्षी सृष्टी, जैवविविधता यांचा आणि मानवी जीवनाचा परस्परसंबंध स्पष्ट केला. ते म्हणाले की, ही नैसर्गिक संपत्ती आपणाला वारसा म्हणून मिळाली आहे. आपण तिचे मालक नाही. तिचे जतन, संवर्धन करुन ती पुढील पिढीकडे सुपूर्द करणे हे आपले कर्तव्य आहे. परंतु ‘अतिपरिचयात् अवज्ञा’ अशी आपली अवस्था झाली आहे. अनास्थेमुळे आपण हा वारसा दिवसेंदिवस गमावत चाललो आहोत. मात्र ही अनास्था परवडणारी नाही. या वारशाचे जतन करणे हे आपल्या प्रत्येकाचे कर्तव्य आहे आणि याबाबत जनजागृती होणे आवश्यक आहे.
प्रास्ताविकात पराग गावकर यांनी व्याख्यानाच्या आयोजनामागची भूमिका स्पष्ट केली. या कार्यक्रमाला प्रसिद्ध मानसोपचारतज्ञ डॉ. रूपेश पाटकर, लेखिका डॉ. सई लळीत, पर्यावरण क्षेत्रात कार्य करणारे संजय देसाई, नम्रता देसाई, सतीश घोटगे, उद्योजक प्रवीण गावकर, नंदू गावकर, निवृत्त ऑनररी कॅप्टन मंगेश गावकर आदी अनेक मान्यवर उपस्थित होते.”
“डॉ. सई लळीत, कोल्हापूर
[email protected]
तब्बल १२० नद्यांचे उगमस्थान असलेला, प्रचंड जैववैविध्य असलेला सह्याद्री बेसुमार जंगलतोड, उत्खनन यामुळे धोक्यात आला आहे. याकडे वेळीच लक्ष देऊन हा ऱ्हास न थांबवल्यास पर्यावरणाचा आणि अर्थकारणाचा कणा मोडून पडेल. प्रसंगी केरळसारखी नैसर्गिक आपत्तीही कोसळू शकते, असा इशारा पर्यावरणवादी आणि ज्येष्ठ वनस्पतीशास्त्रज्ञ प्रा. डॉ. मधुकर बाचुळकर यांनी दिला आहे.
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील आडाळी (ता. दोडामार्ग) येथील माऊली मंदिरात ग्लोब ट्रस्टने आयोजित केलेल्या व्याख्यानात ते बोलत होते. डॉ. बाचुळकर यांनी विविध छायाचित्रे, नकाशे, तक्ते, आकडेवारी यांच्या स्लाईड शोच्या माध्यमातून दिलेल्या ‘सह्याद्रीतील जैवविविधता : एक अद्भूत वैश्विक वारसा’ या सुमारे दोन तासांच्या व्याख्यानातून पश्चिम घाटाचे पर्यावरणीय, अर्थशास्त्रीय महत्त्व पटवून दिले. डॉ. बाचुळकर यांच्याहस्ते कुंडीतील वनौषधींच्या रोपट्याला पाणी घालून कार्यक्रमाचे औपचारिक उद्घाटन करण्यात आले. यावेळी माहिती उपसंचालक सतीश लळीत, आडाळीच्या सरपंच उल्का गावकर, कोल्हापूर येथील वृत्तछायाचित्रकार अनिल वेल्हाळ उपस्थित होते. ग्लोब ट्रस्टचे पराग गावकर यांनी प्रास्ताविक केले.
डॉ. बाचुळकर म्हणाले की, जागतिक तापमानवाढ, वातावरणातील बदल, पाणीटंचाई, अन्नटंचाई हे प्रश्न जगासमोर आ वासून उभे आहेत. या भीषण परिस्थितीला मानवाचा पर्यावरणातील अवाजवी हस्तक्षेप आणि पर्यावरणाचा ऱ्हास कारणीभूत आहे. धृवीय प्रदेशातील बर्फ वितळल्याने समुद्राच्या पाण्याच्या पातळीत वाढ होत असून जगातील ४७ देशांचे अस्तित्त्व धोक्यात आले आहे. महाराष्ट्रासह दक्षिण भारतातील पर्यावरणाच्यादृष्टीने सह्याद्रीचे महत्त्व अनन्यसाधारण आहे. जगातील १७ महाजैवविविधता देशांमध्ये भारताचा समावेश आहे. भारतातील हिमालय, ईशान्य भारत आणि पश्चिम घाट या तीन भागांचा जैवविविधता प्रदेशात समावेश होतो. जगात जैवविविधतेच्या दृष्टीने अतिसंवेदनशील मानल्या गेलेल्या ३५ क्षेत्रांमध्ये पश्चिम घाटाचा समावेश आहे आणि हाच भाग सध्या अतिशय धोक्यात आला आहे.
सह्याद्री पर्वतामध्ये १२० नद्या उगम पावतात. या नद्यांवर २०४८ छोटीमोठी धरणे बांधण्यात आली आहेत. सिंचन, पिण्याचे पाणी आणि जलविद्युत, या गरजा ही धरणे भागवतात, असे सांगून डॉ. बाचुळकर म्हणाले की, सह्याद्रीमध्ये मोठ्या प्रमाणात जंगलतोड, उत्खनन सुरू असल्याने या भागातील अतिशय समृद्ध अशी जैवविविधता, प्राणीपक्षीजीवन धोक्यात आले आहेच. पण नद्याही संकटात सापडल्या असून त्यांचे अस्तित्त्व धोक्यात आले आहे. याचा परिणाम या नद्यांवर अवलंबून असलेल्या भूप्रदेशाच्या पर्यावरणावर आणि अर्थकारणावर होणार आहे. सह्याद्रीतील हे जैववैविध्य टिकविण्यासाठी सर्वांचेच प्रबोधन आणि जागृती होण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली. मानवी विकास आणि पर्यावरणाचा समतोल हे समांतरपणे चालले पाहिजेत, असेही ते म्हणाले.
सतीश लळीत यांनी पश्चिम घाटातील सह्याद्रीमधील नैसर्गिक संपदा, प्राणी-पक्षी सृष्टी, जैवविविधता यांचा आणि मानवी जीवनाचा परस्परसंबंध स्पष्ट केला. ते म्हणाले की, ही नैसर्गिक संपत्ती आपणाला वारसा म्हणून मिळाली आहे. आपण तिचे मालक नाही. तिचे जतन, संवर्धन करुन ती पुढील पिढीकडे सुपूर्द करणे हे आपले कर्तव्य आहे. परंतु ‘अतिपरिचयात् अवज्ञा’ अशी आपली अवस्था झाली आहे. अनास्थेमुळे आपण हा वारसा दिवसेंदिवस गमावत चाललो आहोत. मात्र ही अनास्था परवडणारी नाही. या वारशाचे जतन करणे हे आपल्या प्रत्येकाचे कर्तव्य आहे आणि याबाबत जनजागृती होणे आवश्यक आहे.
प्रास्ताविकात पराग गावकर यांनी व्याख्यानाच्या आयोजनामागची भूमिका स्पष्ट केली. या कार्यक्रमाला प्रसिद्ध मानसोपचारतज्ञ डॉ. रूपेश पाटकर, लेखिका डॉ. सई लळीत, पर्यावरण क्षेत्रात कार्य करणारे संजय देसाई, नम्रता देसाई, सतीश घोटगे, उद्योजक प्रवीण गावकर, नंदू गावकर, निवृत्त ऑनररी कॅप्टन मंगेश गावकर आदी अनेक मान्यवर उपस्थित होते.”
