Details
शेक्सपिअर अमर रहे! भाग-३
01-Jul-2019
”
संजय डहाळे, ज्येष्ठ नाटय समीक्षक
शेक्सपिअरच्या मिडसमर नाइटस् ड्रीमवरून एक मॉड-मॉड व मॅड मॅड कॉमेडी ही रत्नाकर मतकरी यांनी लिहीली. जादू तेरी नजर हे बारसं केलं. ते २००५ साली रंगभूमीवर सुयोगन आणलं होतं. मंगेश कदम याचं दिग्दर्शन आणि प्रशांत दामले याची प्रमुख भूमिका होती. सतीश तारे त्यात होताच. पण त्याच्यामुळेच पुढे ५०० प्रयोगानंतर नाटक थांबवावं लागलं. तो एक स्वतंत्र विषय ठरेल. असो. त्यात शेक्सपिअरची महती ही मतकरी यांनी शब्दबद्ध केली होती. ती अशी. कोण्याकाळी इंग्लंडामधी होता एक शायर
नाव जयाचे जगी गाजले विल्यम शेक्सपिअर!
भव्य अन उत्कट प्रेम करावे, जसे रोमिओ ज्युलिएट
कधी हसोनी म्हणे, प्रेमिका, तू भोळा रे खुळचट.
मिडसमराच्या स्वप्नी करते जादू तेरी नजर
नाव जयाचे जगी गाजले विल्यम शेक्सपिअर!
शेक्सपिअर रंगमंचावर आला..
शेक्सपिअरमय नाटक मंडळी असतांनाच (अर्थात काही जरूर अपवाद!) नाटककार प्रेमानंद गज्वी यांच्या रंगयात्री या नाटकाची आठवण जागी झाली. १९९६ च्या
सुमारास हे नाटक छबिलदास रंगमंचावर सादर झाल्याचे आठवते. जुनं छबिलदास या नाटकात नाटककार गज्वी यांनी चक्क शेक्सपिअरला रंगभूमीवर आणल होतं. दीपक जाधव या गुणी कलावंताने त्यात ही मध्यवर्ती भूमिका केली होती. प्रुफुल्लचंद्र दिघे यांच्या कलाकृती या संस्थेने या हटके प्रायोगिक नाटकाची जुळवाजुळव व निर्मिती केली होती. डॉ. गिरीश ओक या नाटकात विवेकची भूमिका करीत होते. त्यावर्षीचा सर्वोत्कृष्ट नाट्यदर्पण पुरस्कार जो अभिनयासाठी प्रायोगिक नाटकाला देण्यात येतो. तो डॉक्टरांना मिळाला. मॅजेस्टिकने त्याची संहिताही प्रकाशित केली आहे. पण म्हणावं तेव्हढं हे नाट्यप्रकाशात येऊ शकलं नाही. राज्य नाट्यस्पर्धा, संगीत नाटक अकादमी यांच्या पायऱ्यापर्यंत नाटक पोहचलं खरं, पण यश मात्र मिळू शकलं नाही. केवळ चर्चेत राहीलं.
या नाटय़लेखनाबद्दल स्वत: गज्वी म्हणतात, मी काही शेक्सपिअरचा फॅन नव्हे. पण, हा नाटककार माझ्या नाटय़विषयाला अत्यंत पोषक ठरला. मराठी रंगभूमीवर शेक्सपिअरचा प्रभाव प्रचंड आहे. त्याची सर्व नाटके मराठी भाषेत उपलब्ध आहेत. रंगयात्रीच्या निमित्ताने शेक्सपिअरचा अभ्यास मला करता आला. हा आनंद अर्थातच मोठा आहे. माझा नाटयानुभव शेक्सपिअरमुळं मला व्यक्त करता आला. शेक्सपिअर मी तुझा ऋणी आहे.!!
नाटककार गज्वी यांचं रंगयात्री हे प्रायोगिक नाट्य मध्यंतरी एका कार्यशाळेत अभिवाचनासाठी घेतलं होतं. त्यातली काव्यत्मक भाषा ही लय अन् ताल हा हळुवारपणे जपणारी असल्याने अभिवाचनाचे जणू नाटयच आकाराला आले. नाटय कलाकारांची शोकांतिका यापूर्वी अनेक ज्येष्ठ व श्रेष्ठ नाटककारांनी उभ्या केल्या. पण रंगयात्रीत विवेक नावाचा रंगकर्मी हा थेट शेक्सपिअरशी संवाद साधतो. हा प्रकार विलक्षणच म्हणवा लागेल. लेखनात व नाटयाच्या मांडणीत असणारी गती ही यातली जमेची बाजू. `होय, मीच देऊ शकतो न्याय’ असं म्हणत डॉ. गिरीश ओक (म्हणजे कलाकार विवेक) पटकन स्क्रिप्ट उचलतो आणि त्यावर शेक्सपिअर हा जागीच थिजून जातो. हा नाटकाचा सर्वोच्च बिंदू आहे. `सृजनता निरागस बालकासारखी असते, जी अंकुरते प्रतिभेच्या जोरावर!’ हा विचार पडदा पडला तरी मनात खोलवर घुमत राहातो… हे नाटककार गज्वी यांचे यशच!
आजवर नाटककार म्हणून गज्वी यांनी विविधरंगी लेखन केले. आव्हानात्मक विषय हाताळले. एकांकिका ते व्यावसयिक नाटकं असा त्यांचा चढता आलेखच. या आलेखात रंगयात्री एक नाटककार म्हणून प्रायोगिक वळण आहे. जे विसरून चालणार नाही. ज्याची नोंद मराठी नाटयइतिहासात ठळकपणे घेतली जाईल. शेक्सपिअर जिवंत आहे. हेच खरे!”
“संजय डहाळे, ज्येष्ठ नाटय समीक्षक
शेक्सपिअरच्या मिडसमर नाइटस् ड्रीमवरून एक मॉड-मॉड व मॅड मॅड कॉमेडी ही रत्नाकर मतकरी यांनी लिहीली. जादू तेरी नजर हे बारसं केलं. ते २००५ साली रंगभूमीवर सुयोगन आणलं होतं. मंगेश कदम याचं दिग्दर्शन आणि प्रशांत दामले याची प्रमुख भूमिका होती. सतीश तारे त्यात होताच. पण त्याच्यामुळेच पुढे ५०० प्रयोगानंतर नाटक थांबवावं लागलं. तो एक स्वतंत्र विषय ठरेल. असो. त्यात शेक्सपिअरची महती ही मतकरी यांनी शब्दबद्ध केली होती. ती अशी. कोण्याकाळी इंग्लंडामधी होता एक शायर
नाव जयाचे जगी गाजले विल्यम शेक्सपिअर!
भव्य अन उत्कट प्रेम करावे, जसे रोमिओ ज्युलिएट
कधी हसोनी म्हणे, प्रेमिका, तू भोळा रे खुळचट.
मिडसमराच्या स्वप्नी करते जादू तेरी नजर
नाव जयाचे जगी गाजले विल्यम शेक्सपिअर!
शेक्सपिअर रंगमंचावर आला..
शेक्सपिअरमय नाटक मंडळी असतांनाच (अर्थात काही जरूर अपवाद!) नाटककार प्रेमानंद गज्वी यांच्या रंगयात्री या नाटकाची आठवण जागी झाली. १९९६ च्या
सुमारास हे नाटक छबिलदास रंगमंचावर सादर झाल्याचे आठवते. जुनं छबिलदास या नाटकात नाटककार गज्वी यांनी चक्क शेक्सपिअरला रंगभूमीवर आणल होतं. दीपक जाधव या गुणी कलावंताने त्यात ही मध्यवर्ती भूमिका केली होती. प्रुफुल्लचंद्र दिघे यांच्या कलाकृती या संस्थेने या हटके प्रायोगिक नाटकाची जुळवाजुळव व निर्मिती केली होती. डॉ. गिरीश ओक या नाटकात विवेकची भूमिका करीत होते. त्यावर्षीचा सर्वोत्कृष्ट नाट्यदर्पण पुरस्कार जो अभिनयासाठी प्रायोगिक नाटकाला देण्यात येतो. तो डॉक्टरांना मिळाला. मॅजेस्टिकने त्याची संहिताही प्रकाशित केली आहे. पण म्हणावं तेव्हढं हे नाट्यप्रकाशात येऊ शकलं नाही. राज्य नाट्यस्पर्धा, संगीत नाटक अकादमी यांच्या पायऱ्यापर्यंत नाटक पोहचलं खरं, पण यश मात्र मिळू शकलं नाही. केवळ चर्चेत राहीलं.
या नाटय़लेखनाबद्दल स्वत: गज्वी म्हणतात, मी काही शेक्सपिअरचा फॅन नव्हे. पण, हा नाटककार माझ्या नाटय़विषयाला अत्यंत पोषक ठरला. मराठी रंगभूमीवर शेक्सपिअरचा प्रभाव प्रचंड आहे. त्याची सर्व नाटके मराठी भाषेत उपलब्ध आहेत. रंगयात्रीच्या निमित्ताने शेक्सपिअरचा अभ्यास मला करता आला. हा आनंद अर्थातच मोठा आहे. माझा नाटयानुभव शेक्सपिअरमुळं मला व्यक्त करता आला. शेक्सपिअर मी तुझा ऋणी आहे.!!
नाटककार गज्वी यांचं रंगयात्री हे प्रायोगिक नाट्य मध्यंतरी एका कार्यशाळेत अभिवाचनासाठी घेतलं होतं. त्यातली काव्यत्मक भाषा ही लय अन् ताल हा हळुवारपणे जपणारी असल्याने अभिवाचनाचे जणू नाटयच आकाराला आले. नाटय कलाकारांची शोकांतिका यापूर्वी अनेक ज्येष्ठ व श्रेष्ठ नाटककारांनी उभ्या केल्या. पण रंगयात्रीत विवेक नावाचा रंगकर्मी हा थेट शेक्सपिअरशी संवाद साधतो. हा प्रकार विलक्षणच म्हणवा लागेल. लेखनात व नाटयाच्या मांडणीत असणारी गती ही यातली जमेची बाजू. `होय, मीच देऊ शकतो न्याय’ असं म्हणत डॉ. गिरीश ओक (म्हणजे कलाकार विवेक) पटकन स्क्रिप्ट उचलतो आणि त्यावर शेक्सपिअर हा जागीच थिजून जातो. हा नाटकाचा सर्वोच्च बिंदू आहे. `सृजनता निरागस बालकासारखी असते, जी अंकुरते प्रतिभेच्या जोरावर!’ हा विचार पडदा पडला तरी मनात खोलवर घुमत राहातो… हे नाटककार गज्वी यांचे यशच!
आजवर नाटककार म्हणून गज्वी यांनी विविधरंगी लेखन केले. आव्हानात्मक विषय हाताळले. एकांकिका ते व्यावसयिक नाटकं असा त्यांचा चढता आलेखच. या आलेखात रंगयात्री एक नाटककार म्हणून प्रायोगिक वळण आहे. जे विसरून चालणार नाही. ज्याची नोंद मराठी नाटयइतिहासात ठळकपणे घेतली जाईल. शेक्सपिअर जिवंत आहे. हेच खरे!”
