जागतिक बाजारात सध्या साखरेच्या दराबाबत मोठी खळबळ उडाली आहे. 2026च्या दुसऱ्या आणि तिसऱ्या तिमाहीत (एप्रिल ते सप्टेंबर) साखरेचे भाव तेजीत राहतील, असा अंदाज तज्ज्ञांनी वर्तवला आहे. याला केवळ मागणी कारणीभूत नसून, त्यामागे पॅसिफिक महासागरातील हवामान बदल, ऊर्जेची भूक आणि ‘साखरेचे भौतिकशास्त्र’ कारणीभूत आहे.
हवामानाचा ‘खेळ’: ला निना आणि साखरेचे उत्पादन
2026च्या सुरुवातीला ‘ला निना’ या हवामान स्थितीचा प्रभाव जाणवू लागला आहे. याचा थेट परिणाम जगातील सर्वात मोठ्या साखर उत्पादक देशांवर होतोय. ब्राझीलमध्ये पावसाची ओढ लागल्याने तेथील ऊस उत्पादन घटण्याची शक्यता आहे. तर दुसरीकडे, भारत आणि थायलंडमध्ये सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस झाल्याने सुरुवातीला पीक चांगले आले असले, तरी अतिवृष्टीमुळे उसातील साखरेचे प्रमाण (रिकव्हरी) काहीसे कमी झाले आहे.
इथेनॉल: साखरेचा नवा ‘स्पर्धक’
आज साखर केवळ खाण्यासाठी उरलेली नाही, तर ती इंधन म्हणूनही महत्त्वाची ठरत आहे. भारत सरकारने 2026पर्यंत पेट्रोलमध्ये 20% इथेनॉल मिसळण्याचे ध्येय (ई-20 टार्गेट) ठेवले आहे. कच्च्या तेलाचे दर जागतिक स्तरावर चढे असल्याने, साखर कारखाने उसाचा रस साखरेऐवजी थेट ‘इथेनॉल’ निर्मितीसाठी वळवत आहेत. साखरेचा पुरवठा कमी होऊन इथेनॉल वाढल्याने साखरेच्या किमती आपोआप वधारत आहेत.
2026चा अंदाज: किमती का वाढणार?
तज्ज्ञांच्या मते, 2026च्या एप्रिल ते सप्टेंबर या काळात साखरेचा जागतिक साठा (ग्लोबल स्टॉक) गेल्या पाच वर्षांतील नीचांकी पातळीवर जाऊ शकतो. ब्राझीलमधील पेरण्यांना होणारा उशीर आणि भारतातील इथेनॉल धोरणामुळे साखरेची ‘टंचाई’ जाणवू शकते. यामुळे कच्च्या साखरेच्या जागतिक किमतीत मोठी वाढ होण्याची शक्यता आहे, ज्याला अर्थतज्ज्ञ ‘शुगर बुल मार्केट’ म्हणत आहेत.
महाराष्ट्रावर काय परिणाम होणार?
शेतकऱ्यांना फायदा: साखरेचे जागतिक दर वाढल्याने साखर कारखान्यांची आर्थिक स्थिती सुधारेल. परिणामी, ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांना मिळणारा रास्त आणि किफायतशीर भाव (एफआरपी) वाढण्याची किंवा वेळेवर मिळण्याची शक्यता आहे.
इथेनॉल निर्मितीला वेग: महाराष्ट्रातील साखर कारखाने आता केवळ ‘साखर कारखाने’ न राहता ‘बायो-रिफायनरी’ बनत आहेत. यामुळे ग्रामीण भागात रोजगाराच्या नव्या संधी उपलब्ध होतील.
उत्पादनातील चढ-उतार: यंदा महाराष्ट्रात काही भागात ‘लवकर मोहोर’ आल्याने उत्पादनात थोडी घट झाली आहे. मात्र, वाढत्या भावामुळे ही तूट भरून काढता येईल, अशी आशा कारखानदारांना आहे.
ग्राहकांसाठी कडू बातमी: जागतिक तेजीचा परिणाम स्थानिक बाजारावरही होऊ शकतो. सणासुदीच्या काळात साखरेचे किरकोळ दर वाढल्याने सर्वसामान्यांच्या खिशाला झळ सोसावी लागू शकते.
थोडक्यात सांगायचे तर, 2026चा उन्हाळा आणि पावसाळा हा साखर बाजारासाठी ‘हवामान’ आणि ‘इंधन’ यांच्या रस्सीखेचेचा असणार आहे. शेतकऱ्यांसाठी ही गोड बातमी असली, तरी ग्राहकांनी मात्र साखरेच्या वाढत्या दरासाठी तयार राहवे लावण्याची दाट शक्यता आहे.
