इराणमधील भारतीयांना तातडीने देश सोडण्याचे आदेश! नवी ॲडव्हायझरी जारी!!

इराण आणि अमेरिका यांच्यातील वाढता तणाव आणि नुकत्याच घोषित झालेल्या दोन आठवड्यांच्या तात्पुरत्या युद्धविरामाचा (सीझफायर) फायदा घेऊन, केंद्र सरकारने इराणमध्ये वास्तव्यास असलेल्या सर्व भारतीय नागरिकांना तातडीने देश सोडण्याचे आवाहन केले आहे. भारतीय परराष्ट्र मंत्रालय आणि तेहरानमधील भारतीय दूतावासाने यासंदर्भात कडक मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या आहेत. परराष्ट्र मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे की, जरी सध्या दोन आठवड्यांचा युद्धविराम घोषित झाला असला, तरी भविष्यातील अनिश्चितता पाहता भारतीयांनी ही वेळ देश सोडण्यासाठी वापरावी. इराणमध्ये अद्याप सुमारे ७,५०० भारतीय अडकलेले असून, त्यांच्या सुरक्षिततेसाठी ही ७वी ‘ॲडव्हायझरी’ जारी करण्यात आली आहे.

दूतावासाच्या मुख्य सूचना

• तातडीने बाहेर पडा: इराणमध्ये असलेल्या भारतीय नागरिकांनी उपलब्ध मार्गांचा वापर करून लवकरात लवकर (एकस्पेडिशसली) देश सोडावा.
• दूतावासाशी संपर्क अनिवार्य: कोणताही प्रवास करण्यापूर्वी किंवा बाहेर पडण्यापूर्वी तेहरानमधील भारतीय दूतावासाशी संपर्क साधून आपली माहिती नोंदवणे आवश्यक आहे.
• ठराविक मार्गांचाच वापर: दूतावासाने सुचवलेल्या सुरक्षित मार्गांचाच (उदा. आर्मेनिया किंवा अझरबैजान सीमा) वापर करावा. दक्षिण भागातील ‘बंदर अब्बास’ पासून आर्मेनियाच्या सीमेपर्यंतचा सुमारे १,५०० किमीचा प्रवास समन्वयाने करण्याचे सुचवले आहे.
• सीमा ओलांडताना खबरदारी: नागरिकांनी स्वतःच्या अधिकारात कोणतीही आंतरराष्ट्रीय भू-सीमा (लँड बॉर्डर) ओलांडण्याचा प्रयत्न करू नये. सीमेवर जाण्यापूर्वी दूतावासाकडून लेखी किंवा अधिकृत परवानगी घेणे बंधनकारक आहे.

काल्पनिक बातम्यांपासून सावध राहण्याचे आवाहन

सोशल मीडियावरील अफवांवर विश्वास न ठेवता केवळ अधिकृत सरकारी निवेदने आणि विश्वासार्ह वृत्तसंस्थांच्या बातम्यांकडे लक्ष देण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. दूतावासाने ७ एप्रिल रोजी दिलेला ‘घरातच राहण्याचा’ (शेल्टर-इन-प्लेस) आदेश बदलून आता ‘सुरक्षितपणे बाहेर पडण्याचा’ निर्णय घेतला आहे.

मदतीसाठी आपत्कालीन संपर्क क्रमांक (हेल्पलाईन)

भारतीय दूतावासाने मदतीसाठी खालील हेल्पलाईन क्रमांक आणि ईमेल आयडी जारी केले आहेत:

• मोबाईल क्रमांक: +९८९१२८१०९११५, +९८९१२८१०९१०२, +९८९१२८१०९१०९, +९८९९३२१७९३५९.
• ईमेल: cons.tehran@mea.gov.in

प्रशासकीय टिप: युद्धविरामाचा कालावधी मर्यादित असल्याने, पुढील संभाव्य हल्ल्यांपूर्वी सर्व भारतीयांनी दूतावासाच्या मार्गदर्शनाखाली सुरक्षित स्थळी पोहोचणे देशाच्या सुरक्षेच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे.

पश्चिम आशियातील शांततेसाठी उ शुक्रवारी ‘इस्लामाबाद’मध्ये निर्णायक बैठक

पश्चिम आशियातील युद्धाची भीषणता कमी करण्यासाठी अमेरिका आणि इराण दरम्यान झालेल्या दोन आठवड्यांच्या तात्पुरत्या युद्धविरामानंतर, शुक्रवारी पाकिस्तानची राजधानी इस्लामाबाद येथे होणाऱ्या उच्चस्तरीय शांतता बैठकीकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे. लेबनॉनमधील इस्रायली हल्ल्यांमुळे निर्माण झालेला ‘पेच’ सोडवण्यासाठी ही बैठक निर्णायक मानली जात आहे. या चर्चेत मुख्य वाद ‘युद्धविरामाच्या व्याप्ती’वरून असणार आहे. इराण आणि पाकिस्तानच्या दाव्यानुसार, हा युद्धविराम लेबनॉनमधील हिजबुल्लाविरुद्धच्या युद्धालाही लागू होतो. मात्र, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आणि इस्रायलने याला नकार देत लेबनॉनमधील कारवाई सुरूच ठेवण्याचा पवित्रा घेतला आहे. गेल्या २४ तासांत लेबनॉनमध्ये झालेल्या १८२ मृत्यूंच्या पार्श्वभूमीवर, या ‘लेबनॉन डेडलॉक’वर बैठकीत काय तोडगा निघतो, यावर पुढील शांतता अवलंबून असेल.

हॉर्मुझची नाकेबंदी आणि जागतिक दबाव

इराणने प्रत्युत्तरादाखल ‘हॉर्मुझची सामुद्रधुनी’ बंद केल्यामुळे जागतिक स्तरावर तेलाच्या किमतीत मोठी वाढ होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. भारतासह अनेक आशियाई देशांनी या नाकेबंदीबद्दल चिंता व्यक्त केली आहे. उद्याच्या बैठकीत अमेरिका या नाकेबंदीवरून इराणवर दबाव आणण्याची शक्यता आहे, तर इराण या बदल्यात लेबनॉनमधील इस्रायली हल्ले थांबवण्याची मागणी लावून धरेल.

पाकिस्तानची मध्यस्थ म्हणून भूमिका

पाकिस्तानचे पंतप्रधान शाहबाज शरीफ यांच्या पुढाकाराने ही बैठक होत आहे. पाकिस्तानने यापूर्वीच दोन्ही देशांच्या प्रतिनिधींशी स्वतंत्र चर्चा केली असून, युद्धाचा विस्तार रोखण्यासाठी एक ‘मध्यम मार्ग’ काढण्याचे प्रयत्न सुरू केले आहेत. इराणमधील युरेनियम साठ्याबाबत अमेरिकेने केलेली मदत करण्याची तयारीदेखील या चर्चेचा एक भाग असू शकते, असे संकेत राजनैतिक सूत्रांनी दिले आहेत.

नेत्यांचा ताठर पवित्रा

• डोनाल्ड ट्रम्प (अध्यक्ष, अमेरिका): “इराणला शस्त्रे आणि दहशतवादाची रसद पुरवणे बंद करावे लागेल, तरच हा करार टिकेल.”
• मसूद पेझेश्कियान (अध्यक्ष, इराण): “आमचा संयम म्हणजे आमची कमकुवतपणा नाही. जर लेबनॉनमध्ये नरसंहार सुरूच राहिला, तर वाटाघाटींचा विचार करावा लागेल.”
• बेंजामिन नेतन्याहू (पंतप्रधान, इस्रायल): “आमच्या सीमांच्या सुरक्षेसाठी आम्ही कोणत्याही कराराला बांधील नाही.”

तोडग्याची प्रतीक्षा

इस्लामाबादमधील या बैठकीत जर सकारात्मक तोडगा निघाला नाही, तर दोन आठवड्यांचा हा युद्धविराम अवघ्या तीन दिवसांत मोडण्याची दाट शक्यता आहे. त्यामुळे उद्याच्या इस्लामाबादमधील चर्चेच्या फेरीकडे संयुक्त राष्ट्रांसह संपूर्ण जगाच्या राजनैतिक यंत्रणांचे लक्ष लागून राहिले आहे.

महत्त्वाच्या फॅक्ट्स

• मध्यस्थ: पाकिस्तान (इस्लामाबाद बैठक).
• प्रमुख पेच: लेबनॉनमधील इस्रायली हवाईहल्ले.
• आर्थिक धोका: हॉर्मुझची सामुद्रधुनी बंद झाल्यामुळे तेलाच्या किमतीत झालेली वाढ.
• वेळ: शुक्रवार, १० एप्रिल २०२६.

१५,४०० टन एलपीजीसह ‘ग्रीन आशा’ जहाज मुंबईत दाखल

दरम्यान, इराण आणि इस्रायलमधील युद्धाच्या तीव्र संघर्षातही भारताने आपली ऊर्जा सुरक्षा यशस्वीपणे जपली आहे. इराणकडून निघालेले आणि अत्यंत संवेदनशील अशा ‘हार्मुझच्या सामुद्रधुनी’तून मार्ग काढत ‘ग्रीन आशा’ हे भारतीय ध्वजधारक गॅस जहाज गुरुवारी, ९ एप्रिल रोजी जेएनपीए बंदरात सुखरूप दाखल झाले. या जहाजातून १५,४०० टन एलपीजी म्हणजेच स्वयंपाकाच्या गॅसचा साठा भारतात आला आहे. ‘ग्रीन आशा’ हे जहाज बीपीसीएल – आयओसीएलद्वारा संचालित जेएनपीए (न्हावा शेवा) बंदराच्या ‘लिक्विड बर्थ’वर यशस्वीपणे नांगरण्यात आले. २८ फेब्रुवारी रोजी युद्ध सुरू झाल्यापासून जेएनपीए बंदरात पोहोचणारे हे एकूण आठवे आणि पहिले सर्वात मोठे एलपीजी जहाज आहे.

साठ्याची व्याप्ती

१५,४०० टन गॅस हा साठा तांत्रिकदृष्ट्या भारताच्या एका दिवसाच्या एकूण खपाच्या (सुमारे १ लाख टन) तुलनेत अंदाजे ४ ते ५ तासांचा असला तरी, मुंबई आणि महाराष्ट्राच्या काही भागांसाठी हा एक मोठा तत्कालिक दिलासा मानला जात आहे. पेट्रोलियम मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार, घरगुती उत्पादनात ४० टक्क्यांनी वाढ केल्यामुळे आणि असे साठे सातत्याने येत राहणार असल्यामुळे देशात कुठेही ‘ड्राय-आऊट’ (गॅस संपणे) परिस्थिती नाही.

युद्धकाळातील कामगिरी

युद्ध सुरू झाल्यापासून आतापर्यंत हार्मुझच्या मार्गाने भारतात पोहोचणारे हे आठवे महत्त्वाचे एलपीजी जहाज आहे. यापूर्वी ‘ग्रीन सान्वी’, ‘बी.डब्ल्यू. टायर’ आणि ‘बी.डब्ल्यू. एल्म’ यासारख्या ७ जहाजांनी ९४,००० टनांहून अधिक साठा भारतात आणला आहे. अद्यापही १७ भारतीय जहाजे हार्मुझच्या पश्चिमेकडील भागात असून ती नौदलाच्या देखरेखीखाली प्रवासाच्या प्रतिक्षेत आहेत.

हार्मुझ नाकेबंदी आणि आंतरराष्ट्रीय चित्र

इराणने हार्मुझची सामुद्रधुनी ‘बिगर-शत्रू’ जहाजांसाठी मर्यादित स्वरूपात खुली ठेवली असली तरी, तिथे ‘परवानगी आणि अटी’ लागू आहेत. ‘ग्रीन आशा’ने हा धोकादायक मार्ग यशस्वीपणे पार केल्यामुळे भारतीय सागरी वाहतुकीची लवचिकता दिसून आली आहे. अमेरिकेने इराणवरील निर्बंधांमध्ये दिलेली तात्पुरती सवलत या आयातीसाठी महत्त्वाची ठरली आहे.

पुढील वाटचाल आणि इस्लामाबाद बैठक

सगळे कधी सुरळीत होणार, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे. या संदर्भात महत्त्वाच्या घडामोडी अशा-

• युद्धविराम: अमेरिका आणि इराणमध्ये दोन आठवड्यांचा ‘तात्पुरता युद्धविराम’ झाला आहे.
• शुक्रवारची बैठक: या युद्धविरामाला कायमस्वरूपी शांततेत बदलण्यासाठी शुक्रवारी, १० एप्रिल रोजी पाकिस्तानच्या इस्लामाबादमध्ये एक महत्त्वाची आंतरराष्ट्रीय बैठक होणार आहे.
• अनिश्चितता: लेबनॉनमध्ये इस्रायलचे हल्ले सुरूच असल्याने हा शांतता करार सध्या नाजूक स्थितीत आहे. जर इस्लामाबादमधील चर्चेतून तोडगा निघाला, तरच हार्मुझचा मार्ग पूर्णपणे खुला होऊन पुरवठासाखळी पूर्ववत होऊ शकेल.