दीर्घकाळ कोविडच्या उपचारातून गेलेल्या तसेच सतत थकवा वाटत असलेल्या रुग्णांमध्ये स्मृती आणि एकाग्रतेशी संबंधित मेंदूच्या भागात सूज येण्याची शक्यता आहे. ऑस्ट्रेलियातील ग्रिफिथ विद्यापीठातील संशोधकांनी अल्ट्रा-हाय-फील्ड मॅग्नेटिक रेझोनन्स इमेजिंग (एमआरआय) मशीनचा वापर करून कोविड आणि मायल्जिक एन्सेफॅलोमायलिटिस (क्रॉनिक फॅटीग सिंड्रोम, सीएफएस) यामुळे मेंदूच्या संरचनेवर काय परिणाम होतात, यासंबंधी अभ्यास केला. त्याच्या विश्लेषणातून कोविड रुग्णांच्या मेंदूला सूज येण्याचा धोका असल्याचे समोर आले.
या संशोधनात 17 दीर्घ कोविड रुग्ण, 29 सीएफएस रुग्ण आणि कोणताही आजार नसलेले 15 जण समाविष्ट होते. संशोधकांच्या टीमला निरोगी व्यक्तींच्या तुलनेत दीर्घ कोविड आणि सीएफएस रुग्णांमध्ये हिप्पोकॅम्पसचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या जास्त असल्याचे आढळून आले. हिप्पोकॅम्पस हा मेंदूचा एक लहान पण महत्त्वाचा भाग आहे, जो अल्पकालीन आठवणींना दीर्घकालीन आठवणींमध्ये तसेच मौखिक आणि स्थानिक स्मृती शिकण्यास आणि रूपांतरित करण्यास मदत करतो. PLOS ONE या वैज्ञानिक जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या संशोधनात असे आढळून आले की, दीर्घ कोविड आणि CFS रुग्णांमध्ये हिप्पोकॅम्पलचे प्रमाण समान होते आणि हिप्पोकॅम्पल सूज दोन्ही गटांमध्ये लक्षणांच्या तीव्रतेशी जोडलेली होती.
नवीन अभ्यासाचे प्रमुख संशोधक किरण थापालिया यांनी सांगितले की, दीर्घ कोविड आणि सीएफएस रुग्णांमध्ये हिप्पोकॅम्पल कमजोरी आढळली. यामुळे स्मृती समस्या, एकाग्रता व लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण तसेच प्रश्नांना किंवा संभाषणांना उशिरा प्रतिसाद देणे यासारख्या संज्ञानात्मक अडचणी दिसून येतात. मेंदूमध्ये नवीन पेशी तयार होण्याची प्रक्रिया न्यूरोजेनेसिसमुळे किंवा मेंदूतील विषाणूंमुळे प्रभावित होऊ शकते. शिवाय, या अभ्यासात असेही आढळून आले की, हिप्पोकॅम्पसचा आकार दोन्ही रुग्ण गटांमध्ये लक्षणांच्या तीव्रतेशी संबंधित होता. जास्त हिप्पोकॅम्पस असलेल्या रुग्णांमध्ये एकाग्रता कमी होणे, झोपेत अडथळा येणे, वेदना आणि थकवा येणे अशी लक्षणे आढळून आली. सीएफएस आणि दीर्घ कोविडमधील ओव्हरलॅपमुळे दोन्ही स्थितींसाठी संभाव्य उपचारांचा शोध घेण्याचा मार्ग मोकळा होऊ शकतो.
